دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 19 52 2025 11 22 Moral Agency and Aesthetic Creativity within the Framework of Kantian Consciousness of Self-Activity عاملیت اخلاقی و خلاقیت زیباشناختی در تبیینِ آگاهی به خود فعال کانتی 429 448 20009 10.22034/jpiut.2025.61657.4090 FA امیدرضا جانباز استادیار گروه فلسفه، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران. میلاد صلاحی فرد دانشجوی کارشناسی‌ارشد فلسفه علم، دانشگاه صنعتی شریف، تهران. ایران Journal Article 2025 05 01 Descartes grounded modern epistemology in the thinking subject, while Hume denied the enduring self, viewing it as a collection of fleeting perceptions. Though Hume’s critique dismantled Cartesian assumptions, it also opened the path for Kant’s redefinition of the self on rational grounds. This article explores how the self, despite losing its presumed original unity, retains its essential role in volition and experience. Kant’s critical philosophy reveals that the spontaneity of the subject—irreducible to causal explanation—requires investigation within practical reason and aesthetic judgment. Beginning with purposiveness as the basis for reflective judgment, the self emerges as a cognitive, moral, and artistic agent. It synthesizes sensory input to form knowledge, legislates moral norms through free will, and expresses creative force in aesthetic production. By integrating Kant’s critiques into a unified framework, this interpretation shows that post-Kantian philosophy no longer treats the self as a fixed entity, but as a dynamic, future-oriented agent of self-activity. The transcendental ego, though not an object of knowledge, functions as the condition for cognition, moral autonomy, and aesthetic creativity—marking a shift from metaphysical substance to active principle.  تصویر چند پاره از «من» هیوم دست‌مایه‌های نقد و رد بلندپروازی‌های دکارتی را برای کانت مهیا کرد، اما او کوشید باردیگر موجودیت «من» را به نحو عقلانی بازیابی کند. جستار حاضر فرآیند ساخت مفهومی را بحث می‌کند که در آن من حضور از پیش کاملش را از دست می‌دهد، لیکن در جریان فعل و تحقق اراده‌اش نقش ضروری خود را اثبات می‌کند. توضیح این معنا، با توجه به نقدهای مورد تأیید کانت، به نحو شگفت‌انگیزی، به پژوهش‌های غایت‌شناختی می‌انجامد. در واقع، فراروی توضیح خودانگیختگی سوژه از چارچوب روابط علّی در وجه نظری، در نهایت با حفظ ضوابطی چنین پژوهشی را از مسیر عقل عملی و مباحث زیباشناختی ایجاب می‌کند. این روند با توجه دادن به مفهوم غایت‌مندی به عنوان شرط امکان احکام تأملی گشوده می‌شود. از این رهگذر سوژه به مثابه فاعلیت شناختی، عاملیت اخلاقی و آفرینش‌گری هنری نمودار می‌شود. «من» متمایز از محتوای آگاهی، وحدت‌بخش داده‌های حسی و بنیانگذار شناخت، به‌مثابه فاعل آزاد شرط باید اخلاقی و سازندۀ قاعدۀ آن، و به‌مثابه داراندۀ قریحۀ هنری آفرینش‌گر و قاعده‌بخش طبیعت است. این خوانش ضمن نشاندن اجزای به ظاهر گسستۀ نظام انتقادی کانت در کلی واحد، نشان می‌دهد چرا تاریخ اندیشه پس از وی دیگر نه از من به مثابه موجودیتی پیشین بلکه عاملیتی در پیش سخن می‌گوید. https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_20009_21fe392300f61b82539a35ff0fc4993c.pdf