دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Grammar and Rules: Chomsky and Wittgenstein in Contrast گرامر و قواعد؛ تقابلِ چامسکی و ویتگنشتاین 597 616 20836 10.22034/jpiut.2025.69940.4295 FA حسین شقاقی استادیار گروه مطالعات میان‌فرهنگی معاصر پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. تهران. ایران Journal Article 2025 10 30 Noam Chomsky and Ludwig Wittgenstein represent two major and fundamentally different approaches to the relationship between language and thought. Both are widely regarded as seminal figures whose reflections on language have been transformative within their respective fields. Yet in what crucial respects do their views on language diverge, and why is a comparison between them philosophically significant? A comparative examination of their thought, independent of any prior commitment to either position, is valuable in its own right, since attention to the extent and depth of the divergence between these two lines of thought provides important insight into major currents in contemporary philosophy and linguistics. Chomsky’s mentalistic approach to linguistic rules brought about a revolutionary shift in linguistic studies, whereas, slightly earlier, the later Wittgenstein’s views provoked serious debates among his philosophical contemporaries and gave rise to a novel direction in the philosophy of language. Wittgenstein’s innovative approach to language developed along a path fundamentally opposed to Chomsky’s revolutionary program in linguistics, insofar as Wittgenstein redirected philosophical attention away from the inner domain of the mind toward outward behavior, social practices, and forms of life. Employing an analytic method and drawing primarily on the works of these two thinkers, this article focuses in particular on their respective conceptions of grammar and linguistic rules and examines some of their central arguments. The analysis shows that essentialism in Chomsky’s thought, and its rejection in Wittgenstein’s later philosophy, constitutes a fundamental difference in their approaches to language. This fundamental divergence, in turn, carries significant implications for social issues, including the nature and possibility of dialogue. چامسکی و ویتگنشتاین نماینده‌ی دو نگاه متفاوت به نسبت زبان و اندیشه هستند. آن‌ها در تأمل در باب زبان از متفکران دوران‌ساز محسوب می‌شوند، اما نگاه این دو به زبان چه تفاوت‌های عمده‌ای با هم دارد؟ چرا مقایسه این دو نگاه مهم است؟ مقایسه اندیشه این دو، فارغ از جانبداری از هر یک، به خودی خود موضوعیت دارد، چراکه التفات به میزان واگرایی و تفاوت این دو خط فکری در رسیدن به یک دورنما نسبت به جریان‌های مهم فلسفی و زبان‌شناسی معاصر بسیار یاری‌بخش است. نگاه ذهن‌گرایانه چامسکی به قواعد زبان، چرخش انقلابی‌ای را در مطالعات زبان‌شناسی ایجاد کرد و حال آنکه کمی پیش از آن، نظرات متأخر ویتگنشتاین مناقشه‌های جدی‌ای را در برابر نظرات فیلسوفان هم‌قطار او برانگیخت و به جریانی بدیع در فلسفه زبان منجر شد. رویکرد بدیع ویتگنشتاین در فلسفه زبان کاملاً در مسیری مغایر و متضاد با رویکرد انقلابی چامسکی در زبان‌شناسی رخ داد، چراکه ویتگنشتاین در تبیین زبان، توجهات فیلسوفان را از درون و ذهن به سمت بیرون و رفتار و جامعه سوق داد. در اینجا با استفاده از روش تحلیلی و با استناد به آثار این دو متفکر، به طور خاص به موضوع گرامر و قواعد زبان از نگاه آن‌ها تأکید می‌کنیم و برخی از استدلال‌های هر یک را مورد بررسی قرار خواهیم داد. در نتیجه بررسی مذکور، ذات‌باوری در اندیشه چامسکی و رد آن در اندیشه ویتگنشتاین، تفاوت بنیادین نگاه این دو به زبان است و این تفاوت بنیادین تبعاتی در باب مسائل اجتماعی (از جمله گفتگو) به بار خواهد آورد. https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_20836_0a5eb55e62072fedfc0f2a4bfd24f13d.pdf