دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 A Rethinking of Celine’s Journey to The End of the Night Based on the Concept of Lived Experience- Ereignis in Heidegger’s Thought بازاندیشی در رمان «سفر به انتهای شب» سلین بر اساس مفهوم تجربه زیسته-ارایگنیس هایدگری 1 12 18902 10.22034/jpiut.2024.64400.3914 FA حسین قسامی دانشجوی دکتری فلسفه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2024 11 07 The purpose of this article is to give a new interpretation of the novel <em>Journey to the End of the Night</em> written by Louis Ferdinand Celine, based on Heidegger''s concept of lived experience. In the book <em>Towards the Definition of Philosophy</em>, Heidegger defines the lived experience as an event of appropriation. Based on this, the lived experience is not an objective thing that a human being has to face, the lived experience comes from within the human being and belongs to the human being. And on the other hand, man also belongs to its area. Heidegger''s discussions in this field are in such a way that Dasein is placed in its center. Based on this, it seems that the logical continuation of the discussion of lived experience in the book Being and Time can be followed under such issues as being-in-the-world, care and the truth. In the following, by looking at the narrative of Celine''s novel, it becomes clear that the main character of the novel, Ferdinand Bardamu, can be considered as a Dasein whose existence is from Ek-sistenz, and the existentials of Dasein, such as being-in-the-world, care and discoverer, are applied to him. With considering of Celin’s narrative and Heidegger''s theories we find out that facing lived experience is not an objective encounter, but an existential event. هدف این مقاله به‌دست‌دادن تفسیری تازه از رمان <em>سفر به انتهای شب</em>، نوشته لویی فردینان سلین، بر اساس مفهوم تجربه زیسته هایدگر است. هایدگر در درسگفتار جنگ (۱۹۱۹) که بعدها در کتاب <em>به‌سوی تعریف فلسفه</em> منتشر شد تجربه زیسته را به مثابه ارایگنیس یا رخداد ازآنِ‌خودکننده تعریف می‌کند. بر این اساس تجربه زیسته آن امر ابژکتیو که انسان با آن مواجه شود نیست، تجربه زیسته از درون انسان می‌روید و متعلق به انسان است. و از طرفی انسان نیز به ساحت آن تعلق دارد. مباحث هایدگر در این زمینه به نحوی است که دازاین در مرکزیت آن قرار می‌گیرد. بر همین اساس به نظر می‌رسد ادامه منطقی بحث تجربه زیسته در کتاب هستی و زمان و ذیل مواردی چون در-جهان-هستن، پروا داشتن و کشف‌کنندگی حقیقت قابل پیگیری است. در ادامه با نگاهی به روایت رمان سلینْ روشن می‌شود که می‌توان شخصیت اصلی رمان، فردینان باردامو، را همچون دازاینی که هستی‌داری‌اش از سنخ اگزیستانس است، در نظر گرفت و اگزیستانسیال‌های دازاین، از قبیل در-جهان-هستن، پروا و کشف‌کنندگی را بر او حمل کرد. کنار هم نهادن روایت سلین و نظریات هایدگر نشان می‌دهد رویارویی با تجربه زیسته نه از سنخ مواجهه‌ای ابژکتیو، بلکه رخدادی وجودی است. تجربه زیسته ارایگنیس هایدگر سفر به انتهای شب لویی فردینان سلین https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_18902_134f30c376e14e4cf4812b7642ab569d.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Probing the Role of Tradition in Authentic Life from Heidegger’s Perspective واکاوی نقش سنت در زندگی اصیل از دیدگاه هایدگر 13 30 20968 10.22034/jpiut.2025.70315.4347 FA کوکب دارابی استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران وحید رستمی دانشجوی دکتری حکمت متعالیه، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Journal Article 2025 11 23 The present article is organized with the aim of analyzing the place of tradition within the existential structure of Dasein and elucidating its role in the realization of an authentic life in Heidegger’s thought. In Heidegger’s philosophy, tradition is not merely a heritage transmitted from the past, but rather a mode of historical facticity into which Dasein is thrown and through which it encounters its own possibilities. The main question of this article is: how can a human being, thrown into the context of tradition, live authentically? The research method is based on the conceptual analysis and phenomenological interpretation of the fundamental concepts of thrownness, historicality, resoluteness, and being-towards-death, in order to reveal the relationship between tradition, authenticity, and freedom at the ontological level. The findings indicate that the content of an authentic life is determined by tradition, and in Heidegger’s thought, authenticity and autonomy consist in enacting the existing values within a tradition. Being true to one’s heritage and tradition is identical to being true to one’s deepest self. Tradition, as the historical realization of facticity, encompasses both limitation and freedom simultaneously; for in every tradition, restricting and disclosing aspects are present side by side. Therefore, Dasein’s freedom becomes possible within the boundaries of tradition as its own horizon of historicality. Consequently, an authentic life is not a rupture from the past, but a mode of responsible re-disclosure of Being; a disclosedness in which Dasein, by embracing its thrownness, transforms tradition from historical passivity into the possibility of self-understanding. مقاله حاضر با هدف واکاوی جایگاه سنت در ساختار اگزیستانسیال دازاین و تبیین نقش آن در تحقق زندگیِ اصیل در اندیشة هایدگر سامان یافته است. در اندیشه هایدگر، سنت نه صرفاً میراثی منتقل‌شده از گذشته، بلکه نحوه‌ای از واقع‌بودگی تاریخی است که در آن دازاین پرتاب می‌شود و از رهگذر آن با امکان‌های خویش روبه‌رو می‌گردد. مسأله اصلی این مقاله این است که انسانِ پرتاب‌شده در بستر سنت چگونه می‌تواند اصیل زندگی کند؟ روش پژوهش بر تحلیل مفهومی و تفسیر پدیدارشناختی مفاهیم بنیادین پرتاب‌شدگی، تاریخ‌مندی، مصممیت و هستی‌به‌سوی‌مرگ است تا نسبت سنت با اصالت و آزادی در سطح هستی‌شناختی آشکار گردد. یافته‌ها نشان می‌دهد که محتوای زندگی اصیل توسط سنت تعیین می‌شود و در اندیشة هایدگر، اصالت و خودمختاری عبارت است از نقش‌بازی‌کردن در ارزش‌های موجود در یک سنت. صادق بودن با میراث و سنتِ خود، همان صادق بودن با عمیق ترین خویشتن خویش است. سنت، در مقام تحقق تاریخی واقع‌بودگی، هم محدودیت و هم آزادی را توأمان در خود دارد؛ زیرا در هر سنتی وجوه بازدارنده و گشاینده در کنار یکدیگر حضور دارند. بنابراین آزادی دازاین در درون مرزهای سنت، به‌مثابه افق تاریخ‌مندیِ خود او، ممکن می‌شود و زندگی اصیل نه گسستی از گذشته بلکه نحوه‌ای از بازگشودگیِ مسئولانة وجود است؛ گشودگی‌ای که در آن دازاین با پذیرش پرتاب‌شدگی، سنت را از انفعال تاریخی به امکانِ فهم خویش دگرگون می‌سازد. دازاین زندگی اصیل سنت معنای زندگی هایدگر https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_20968_5e0fd253652f08b50ef9dca62ba2fc38.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Critical Feasibility Study of Anthropological Challenges in the Age of AI: with emphasis on transcendent theosophy and Heidegger’s philosophy امکان‌سنجی انتقادی چالش‌های انسان‌شناختی در عصر هوش مصنوعی با تأکید بر حکمت متعالیه و فلسفه هایدگر 31 54 21700 10.22034/jpiut.2026.72735.4536 FA سعید نیازی دانشجوی دکترای کلام اسلامی،دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. قربانعلی کریم زاده قراملکی دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی،دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. عباس عباس زاده دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. 0000-0001-9802-581X Journal Article 2026 05 30 The emergence of AI, far beyond a mere instrumental transformation, confronts ontological foundations and anthropological teleologies with the problem of "existential reductionism" (i.e., the reduction of the transcendent and non-quantitative aspects of the human to computational data). Employing a descriptive-analytical method and a comparative-critical approach, this study addresses the opposition between technological anthropology and sapiential-philosophical anthropology. Its theoretical framework rests on two pillars: Transcendent Theosophy (substantial motion, existential intensification, and the immateriality of the soul) and Heidegger's existential philosophy (Dasein, Gestell [Enframing], and the relationship between truth and technology). The findings indicate that from the perspective of Transcendent Theosophy, AI—due to its lack of being basīṭ al-ḥaqīqah (a simple, undivided reality) and its deprivation of knowledge by presence (al-ʿilm al-ḥuḍūrī)—remains merely at the level of "accident" (ʿaraḍ) and cannot attain the plane of imaginal and intellectual immateriality. From Heidegger's standpoint, AI represents the ultimate symbol of the realm of Gestell [Enframing], which, by converting human beings and the world into "standing-reserve" (Bestand), divests Dasein of its authenticity and the experience of being-toward-death. Ultimately, by critically assessing the ontological equality of human and machine, the study concludes that the fundamental solution is not the negation of technology, but rather a return to existential self-awareness and a redefinition of the human-technology relationship based on practical wisdom and spiritual contemplation—so as to prevent the degradation of the human being's divine vicegerency (khilāfat Allāh) into mere technological instrumentality. ظهور و سیطره هوش مصنوعی (AI) در زیست‌جهان معاصر، فراتر از یک تحول ابزاری، بنیادهای هستی‌شناختی و غایات انسان‌شناختی بشر را با پرسش‌هایی بنیادین و چالش‌برانگیز مواجه ساخته است. مسئله اصلی پژوهش حاضر، واکاوی امکانِ «کاستی‌گرایی وجودی» در عصر هوش مصنوعی است که در آن، ساحت‌های متعالی و وجوه غیرکمی‌الگووار انسان در معرض تقلیل به داده‌های محاسباتی و الگوریتم‌های مرتبه دوم قرار می گیرند. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکردی تطبیقی-انتقادی، به تقابل میان «انسان‌شناسی تکنولوژیک» و «انسان‌شناسی حکمی-فلسفی» می‌پردازد. چارچوب نظری پژوهش بر دو محور استوار است: نخست، «حکمت متعالیه» صدرایی با تاکید بر اصول حرکت جوهری، اشتداد وجودی و تجرد نفس؛ و دوم، «فلسفه وجودی» مارتین هایدگر با تمرکز بر مفاهیم دزاین، گشتل و نسبت حقیقت با تکنولوژی. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که هوش مصنوعی از منظر حکمت متعالیه، به دلیل فقدان «بسیط‌الحقیقه» بودن و محرومیت از «آگاهی حضوری»، صرفاً در سطح «عَرَض» باقی مانده و توان دستیابی به مرتبه «تجرد خیالی و عقلی» را ندارد. همچنین از منظر هایدگر، هوش مصنوعی نماد غایی ساحت «گشتل» است که با تبدیل انسان و جهان به «ذخیره منبع»، امکان اصالت و تجربه «مرگ‌آگاهی» را از دزاین سلب می‌کند. در نهایت، این نوشتار با نقد امکان‌سنجی برابری هستی‌شناختی انسان و ماشین، به این نتیجه می‌رسد که راهکار برون‌رفت از چالش‌های انسان‌شناختی احتمالی، نه در نفی تکنولوژی، بلکه در بازگشت به «خودآگاهی وجودی» و بازتعریف نسبت انسان با فناوری بر مبنای «حکمت عمل» و «تفکر معنوی» است تا از استحاله مقام خلافت الهی انسان به مقام ابزاریت تکنولوژیک جلوگیری شود. هوش مصنوعی حکمت متعالیه مارتین هایدگر انسان‌شناسی فلسفی حرکت جوهری دزاین تکنولوژی هستی‌شناسی https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21700_1293f3d74ec64378785978abaa5cc8ec.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Film Consciousness: a phenomenological approach to the reciprocal perception of spectator and film فیلم آگاهی: رویکردی پدیدارشناسانه به ادراک متقابل تماشاگر و فیلم 55 78 20995 10.22034/jpiut.2025.69286.4208 FA پیام زین العابدینی استادیار دانشگاه تهران، دپارتمان هنرهای نمایشی و موسیقی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 09 23 <strong>Objective:</strong> “This article examines the dynamic, reciprocal relationship between spectator and film, arguing that viewing is not a passive reception but a mutual perceptual interaction rooted in Merleau-Ponty’s concept of “intentionality.” The study explores how cinematic structures activate cognitive-emotional processes, while the viewer’s lived experiences simultaneously reconstruct the film’s meaning.”<br /><strong>Methods:</strong> Utilizing a phenomenological approach, this research analyzes the experiential encounter between viewer and screen. By drawing on phenomenological film theory specifically the works of Merleau-Ponty and Vivian Sobchack the study investigates how perception, embodiment, and intentionality function within the cinematic experience.<br /><strong>Results:</strong> The findings demonstrate that intentionality is bidirectional. Beyond the viewer’s gaze, the film acts as a “living body” that actively perceives the spectator. This interaction creates a “perceptual-experiential loop,” where cinematic form invites engagement, and the viewer, through mindfulness and empathy, generates meaning.<br /><strong>Conclusions:</strong> The study concludes that cinematic meaning emerges in an intersubjective space at the intersection of the filmic text and the spectator’s consciousness. In this encounter, the spectator is not merely an observer but is also perceived by the film, resulting in a shared, reflexive field of awareness between the viewer and the cinematic experience. <strong>هدف:</strong> این مقاله به بررسی رابطه پویا و دوسویه میان تماشاگر و فیلم می‌پردازد و استدلال می‌کند که تماشای فیلم صرفاً دریافت منفعلانه تصاویر نیست، بلکه نوعی تعامل ادراکی متقابل است که ریشه در مفهوم «قصدیت» در اندیشه مرلوپونتی دارد. پژوهش بررسی می‌کند که چگونه ساختارهای سینمایی فرایندهای شناختی و عاطفی را فعال می‌کنند و در عین حال تجربه زیسته تماشاگر به طور هم‌زمان معنای فیلم را بازسازی می‌کند.<br /><strong>روش پژوهش:</strong> پژوهش حاضر با بهره‌گیری از رویکرد پدیدارشناسانه، مواجهه تجربی میان تماشاگر و پرده سینما را تحلیل می‌کند. این مطالعه با تکیه بر نظریه‌های پدیدارشناختی فیلم، به‌ویژه آرای مرلو پونتی و ویوین سابچک، بررسی می‌کند که ادراک، تجسد و قصدیت چگونه در تجربه سینمایی عمل می‌کنند.<br /><strong>یافته‌ها:</strong> یافته‌ها نشان می‌دهد که قصدیت ماهیتی دوسویه دارد. فراتر از نگاه تماشاگر، فیلم نیز همچون «بدنی زنده» عمل می‌کند که به‌طور فعال تماشاگر را ادراک می‌کند. این تعامل نوعی «چرخه ادراکی-تجربی» ایجاد می‌کند که در آن فرم سینمایی دعوت به مشارکت می‌کند و تماشاگر  از طریق آگاهی و همدلی به تولید معنا می‌پردازد.<br /><strong>نتیجه‌گیری:</strong> نتیجه حاصله نشان از آن دارد که معنای سینمایی در فضایی بیناسوژه‌ای و در نقطه تلاقی متن فیلم و آگاهی تماشاگر شکل می‌گیرد. در این مواجهه، تماشاگر صرفاً ناظر نیست، بلکه خود نیز توسط فیلم ادراک می‌شود و در نتیجه میدانی مشترک و بازتابی از آگاهی میان بیننده و تجربه سینمایی شکل می‌گیرد. ادراک فیلم شناخت‌گرایی همذات‌پنداری تماشاگر فعال بدنمندی فیلم https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_20995_7e7f4fc8f68ef705417bcfd4da462106.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Music as Implement of Training Remedy for Soul in Rumi's Educational System موسیقی به مثابه ابزار تربیت و درمان روح در نظام تربیتی مولوی 79 96 21500 10.22034/jpiut.2026.70450.4359 FA یسنا داداشپور دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد فلسفه هنر، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران مرتضی شجاری استاد گروه فلسفه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. Journal Article 2025 11 30 This study is an attempt to reinterpret the role of music in the process of education and inner purification of the human being from Rumi’s perspective. In this article, music is viewed not merely as a mystical or ritual experience, but as a means of healing and reconstructing the human psyche. In Rumi’s intellectual system, education is understood as the process of returning the human being to their authentic self, and music is introduced as one of the most effective instruments for this return; for melody and rhythm, in his view, recall the primordial and heavenly tunes, and listening to them awakens the soul and stirs an inner refinement within the human spirit. The innovation of this study lies in the fact that music in Rumi’s thought is analyzed not simply as a context for mystical ecstasy and spiritual enthusiasm, but as a process of self-therapy and emotional cultivation. That is, through the aesthetic experience of music and dance (samā‘), Rumi enables a form of psychological harmony, inner tranquility, and existential renewal. On this basis, Rumi’s educational system may be regarded as a form of “artistic and aesthetic education,” in which art and melody are not tools of amusement, but the very language of healing the soul and reviving the human being trapped in multiplicity and forgetfulness.  این پژوهش کوششی برای بازخوانی نقش موسیقی در فرآیند تربیت و پالایش درونی انسان از دیدگاه مولوی است. در این مقاله، موسیقی نه صرفاً تجربه‌ای عرفانی یا آیینی، بلکه راهی برای درمان و بازسازی روان انسان تلقی شده است. مولوی در نظام فکری خویش، تربیت را فرآیندِ بازگرداندن انسان به خویشتنِ اصیل می‌داند و موسیقی را یکی از مؤثرترین ابزارهای این بازگشت معرفی می‌کند؛ زیرا نغمه و ریتم از نظر او یادآور نغمه‌های ازلی و بهشتی است و شنیدن آن، نوعی بیداری و پالایش درونی را در جان آدمی برمی‌انگیزد. نوآوری این پژوهش در آن است که موسیقی در اندیشه مولوی نه صرفاً به‌عنوان «زمینه‌ی وجد و شور عرفانی»، بلکه به مثابه فرآیند خوددرمانی و تربیت احساسی تحلیل شده است؛ بدین معنا که مولوی از طریق تجربه‌ی زیباشناختیِ موسیقی و سماع، نوعی هماهنگی روانی، آرامش درونی و بازسازی وجودی را ممکن می‌سازد. بر این اساس، می‌توان نظام تربیتی مولوی را گونه‌ای «تربیت هنری و زیباشناختی» دانست که در آن، هنر و نغمه نه ابزار تفنن، بلکه زبانِ درمان روح و احیای انسانِ گرفتار در کثرت و فراموشی است. مولوی هنر تعلیم و تربیت موسیقی سماع https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21500_30fe0450c5e3b510900a0f3f9ac3272e.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Design as Art: An Analysis of Arthur Danto’s Concepts in Relation to Designed Objects (a case study of Karim Rashid’s works) دیزاین به مثابه هنر: تحلیل مفاهیم آرتور دانتو در رابطه با اشیای دیزاین شده (مطالعه موردی آثار کریم رشید) 97 112 21277 10.22034/jpiut.2026.70457.4361 FA علی مرادخانی دانشیار گروه فلسفه، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران سمیه نصری دانشجوی دکتری فلسفه هنر، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2025 12 04 This study examines Arthur Danto’s philosophical concepts and their relevance to understanding the relationship between art and design. Focusing on key notions such as the artworld, the end of art, and the role of interpretation in defining artworks, the research investigates how Danto’s theory can illuminate contemporary design practices. Employing a descriptive-analytical method and drawing on Danto’s primary texts alongside contemporary design theory, the study explores the extent to which design can be understood within an expanded conception of art. The findings suggest that, for Danto, artistic status depends not on material form but on interpretive context and embodied meaning. This perspective is particularly significant in contemporary design, where functional objects often convey cultural, aesthetic, and conceptual values. To demonstrate the applicability of Danto’s ideas, the study analyzes selected works of Karim Rashid, whose designs blur the traditional boundaries between art and industrial design through their expressive forms, visual narratives, and conceptual dimensions. The research concludes that Danto’s philosophy provides a valuable framework for understanding design as a meaning-producing and culturally embedded practice. By reconsidering the relationship between art and design through Danto’s theories, the study contributes to ongoing discussions in aesthetics, contemporary art theory, and design studies. در دنیای پست مدرن که دانتو آن را به عنوان پایان تاریخ هنر توصیف می‌کند، مفاهیم سنتی هنر به چالش کشیده می‌شوند. هنر دیگر تابع معیارهای قدیمی نیست و هر چیزی می‌تواند بسته به زمینه و بستر به هنر تبدیل شود. این رویکرد همچنین بر دیزاین تاثیر گذاشته است. امروزه دیزاینرها با مفاهیم جدیدی کار می‌کنند که فراتر از حل مسئله عملی رفته و به خلق آثاری دست می‌زنند که در عین کاربردی بودن، لایه‌های معنایی و هنری پیچیده‌ای دارند. هدف اصلی پژوهش تحلیل نظریات آرتور دانتو در باب هنر و دیزاین و نسبت آن با عالم هنر بررسی و سهم او در مناظرات مربوط به دیزاین معاصر مورد ارزیابی قرار گرفته است. نوع تحقیق بنیادی نظری، روش تحقیق از نوع توصیفی تحلیلی و با مطالعه منابع مکتوب در باب دیزاین معاصر و آثار آرتور دانتو صورت گرفته است. پرسش اصلی این پژوهش، نقش و تاثیر آراء دانتو در شناخت و تبیین میان هنر و دیزاین و ارتباط آن با عالم هنر دانتو بوده است. همچنین در این مقاله به مطالعه موردی در خصوص هنرمند معاصر کریم رشید نیز اشاره شده است. دیزاین هنر آرتور دانتو عالم‌هنر کریم رشید https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21277_d7d96a0d034bb3c7ac13b275c71c0b1e.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 An Explanation of the Paradigmatic Discontinuity between Classical and Modern Natural Law: According to Aquinas and Grotius تبیینی از مولفه‌های گسست ‌پارادایمی در نظریه کلاسیک و مدرن قانون طبیعی؛ به روایت آکوییناس و گروسیوس 113 128 21759 10.22034/jpiut.2026.54045.4467 FA ایوب افضلی دانشجوی دکتری فلسفه و کلام، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران محسن جوادی استاد گروه فلسفه اخلاق، دانشگاه قم، قم، ایران مصطفی محقق داماد استاد گروه حقوق اسلامی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. Journal Article 2026 04 05 Providing a conceptual account of the paradigmatic relationship between the natural law theories of Aquinas and Grotius within the framework of comparative moral philosophy is contentious on two grounds. First, some thinkers claim that natural law constitutes only a subsidiary element within Aquinas’s moral philosophy; accordingly, a comparative inquiry at the level of two complete theories is deemed methodologically untenable. Second, others argue that both Grotius and Aquinas belong to the tradition of classical ethics, and that no meaningful paradigmatic distinction can therefore be drawn between them. The present study challenge both claims and undertakes a comparative analysis of the principal components of these two theories. It argues that the paradigmatic rupture between them can be analyzed from two standpoints: (1) Fundamental/Radical Rupture: according to which discontinuity appears only in two components, namely practical reason and obligation; and (2) Hypothetical Rupture: if our perspective is the totality of Aquinas’s conceptual system, then, in addition to the previous components, there is also a rupture between the two in naturalism and in the definition of natural law. However, if we limit our interpretation to one of the levels of explanation in Aquinas’s works, namely practical reason, then no rupture exists between them in the latter two components. Beyond establishing the discursive rupture between these two theories, the central paradigmatic conclusion is that the articulation of the components of such a rupture is perspective-dependent and Hypothetical. Therefore, limiting their difference to the two components of practical reason and obligation does not contradict their rupture across the four aforementioned components, since each claim is grounded in a distinct perspective —whether the entire conceptual system or merely one explanatory level. ارائه تبیین مفهومی از نسبت ‌پارادایمی نظریه آکوییناس و گروسیوس در قانون طبیعی از منظر فلسفه اخلاق تطبیقی، از دو جهت مناقشه‌برانگیز است، نخست اینکه برخی متفکران مدعی‌اند که‌‌ قانون طبیعی تنها یک مولفه جزئی از فلسفه اخلاق آکوییناس است، بنابراین در سطح دو نظریه کامل نمی‌توان میان آنها مطالعه تطبیقی داشت، دوم اینکه برخی متفکران برآن‌اند که گروسیوس و آکوییناس هر دو به فلسفه اخلاق کلاسیک تعلق دارند، بنابراین نمی‌توان از تمایز ‌پارادایمی آنها سخن‌گفت. در پژوهش حاضر هر دو مدعا را به چالش می‌کشیم و سپس به بررسی تطبیقی مولفه‌های مهم این دو نظریه می‌پردازیم و نشان می‌دهیم که گسست ‌پارادایمی این دو نظریه را از دو منظر می‌توان تحلیل کرد: (1) گسست بنیادی/ریشه‎ای: از این منظر تنها در دو مولفه عقل عملی و الزام میان آنهاگسست وجود دارد. (2) گسست اعتباری: اگر زاویه دید/منظر ما تمامیت دستگاه مفهومی آکوییناس باشد، افزون بر مولفه‌های قبل در طبیعت‌گرایی و تعریف قانون طبیعی نیز میان آنها گسست وجود دارد، اما اگر تفسیر خود را به یکی از سطوح تبیینی (عقل عملی) در آثار آکوییناس محدود کنیم، در دو مولفه اخیر گسستی میان آنها نیست. افزون بر اثبات گسست گفتمانی میان این دو نظریه، نتیجه پارادایم‌شناختی اساسی این است که سخن گفتن درباره مولفه‌های این گسست امری اعتباری/چشم‌اندازمحور است، بنابراین محدود دانستن تمایز آنها در دو مولفه (عقل عملی و الزام)، منافاتی با گسست آنها در هر چهار مولفه مذکور ندارد، زیرا هر کدام از آنها وابسته به منظر و اعتباری جداگانه (مجموعه دستگاه مفهومی یا تنها یک سطح تبیینی) است. آکوییناس و گروسیوس پارادیم‌شناسی قانون طبیعی تمایزات پارادایمی نظریه اخلاقی گروسیوس فلسفه اخلاق تطبیقی گسست پارادایمی گروسیوس از اخلاق آکوییناس https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21759_f9272c0681e963abc7df1cb5bfffe4cb.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Social Constructs and the Fluidity of the Components of Political Philosophy اعتباریات اجتماعی و سیالیت مؤلفه‌های فلسفه سیاسی 129 148 21036 10.22034/jpiut.2025.70491.4360 FA قدرت الله قربانی استاد گروه فلسفه، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. Journal Article 2025 12 01 Various schools of political philosophy seek to answer fundamental questions concerning the nature of government, the ideal forms of political systems, the qualifications of rulers, governmental structures, the criteria of legitimacy, popular acceptance, and efficiency, as well as people’s expectations of governments and the nature of the relationship between the state and society. In fact, the type of answers given to these questions is deeply dependent on the worldview, philosophical anthropology, and political philosophy from which thinkers draw their assumptions. This study examines the nature of these questions and their answers from the perspective of socially constructed perceptions (iʿtibārāt). Social constructs encompass all socially established principles, ideas, structures, and laws created by human beings on the basis of their needs; they do not exist prior to those needs. The theory of social constructs demonstrates that rational responses to the aforementioned political questions are increasingly shaped by variables such as time, place, culture, traditions, customs, social classes, collective mentalities, and people’s needs and expectations. Since these variables are fluid and subject to historical and geographical change, the central questions of political philosophy do not admit fixed and immutable answers. Rather, in accordance with the changing nature of social constructs, the answers themselves undergo fluctuation and transformation. Nevertheless, it is possible, based on historical experience, to identify certain relatively stable principles, such as the centrality of knowledge, virtue, efficiency and skill, public satisfaction and acceptance, justice, freedom, law, welfare and security, ethical life, and similar values, which appear across theories of political philosophy, even though their concrete manifestations may differ. مکاتب مختلف فلسفه سیاسی تلاش دارند تا به پرسش‌های مهمی درباره ماهیت حکومت، انواع حکومت‌های مطلوب، شایستگی حاکمان، ساختارهای حکومت، ملاک‌های مشروعیت، مقبولیت و کارآیی حکومت‌ها، انتظارات مردم از حکومت‌ها، و مناسبات مردم با حکومت‌ها از منظر خود پاسخ گویند. در واقع، نوع پاسخ‌ها به پرسش‌های فوق بستگی تام به نوع جهان‌بینی، انسان‌شناسی، و فلسفه سیاسی‌ای دارد که فیلسوفان از آن تغذیه می‌کنند. این تحقیق تلاش دارد از منظر ادراکات اعتباری به ماهیت این پرسش‌ها و پاسخ‌های آن‌ها بنگرد. اعتباریات اجتماعی شامل همه امور، اصول، افکار، ساختارها، و قوانین اجتماعی اعتباری است که انسان‌ها برقرار می‌سازند و مبتنی بر نوع نیازی که انسان‌ها دارند ساخته شده و فعالیت می‌کنند؛ نه اینکه پیش از نیاز انسان وجود داشته باشند. نظریه اعتباریات اجتماعی نشان می‌دهد که پاسخ‌گویی منطقی به پرسش‌های فوق تحت تأثیر فزاینده متغیرهای مهمی چون زمان، مکان، فرهنگ، سنت، رسوم و عادات، طبقات اجتماعی، ذهنیات مردم، نیازها، و انتظارات آن‌هاست. از آنجا که این متغیرها دچار سیالیت و تغییرپذیری تاریخی و جغرافیایی هستند، در نتیجه پرسش‌های مذکور فلسفه سیاسی نیز پاسخ‌هایی ثابت ندارند؛ بلکه متناسب با تغییرپذیری متغیرهای اعتباریات اجتماعی، نوع پاسخ‌ها به پرسش‌های مذکور نیز دچار سیالیت و نوسان خاص خود می‌شود. با این حال می‌توان به برخی مبانی و اصول ثابت مبتنی بر تجربه تاریخی دست یافت؛ از جمله محوریت دانایی، فضیلت، کارآیی و مهارت، رضایت و مقبولیت مردمی، عدالت، آزادی، قانون، رفاه و امنیت، زیستِ اخلاقی و نظایر آن در تمامی نظریات مربوط به مقولات فلسفه سیاسی. اگرچه ممکن است مصادیق این اصول در جاهای مختلف تفاوت‌هایی با یکدیگر داشته باشند. اعتباریات اجتماعی فلسفه سیاسی ماهیت حکومت ساختار حکومت مشروعیت مقبولیت کارآیی https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21036_aca55428b66f886b15d2c5264d4e4a4d.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Epistemic Duality in the Foundations of Public Law: a genealogical analysis of the tension between objective realism and interest-based constructivism (case study: The Iranian legal system) دوگانگی معرفت‌شناختی در بنیان‌های حقوق عمومی: تحلیلی تبارشناسانه از تقابل حقیقت‌گرایی عینی و برساخت‌گرایی مصلحت‌محور (مطالعه موردی: نظام حقوقی ایران) 149 172 21246 10.22034/jpiut.2026.69924.4292 FA داوود کاظمی دانشگاه ملی مهارت آیت مولایی گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. (نویسنده مسئول). Journal Article 2025 10 29 This study argues that structural challenges in public law are not the product of institutional weakness or the tension between tradition and modernity, but arise from an epistemic duality in understanding the nature of law. This duality is articulated between two competing intellectual frameworks: first, Objective Realism, which considers law and justice as pre-existing, discoverable realities independent of human convention; and second, Interest-Based Constructivism, which views legal norms as contingent, contractual products oriented toward efficacy and public interest. Using an analytical-genealogical approach, the article demonstrates that, at the theoretical level, the Iranian legal system adheres to a realist framework (discovering fixed divine standards), yet in governance, due to the imperatives of the modern nation-state, it increasingly relies on constructivist logic and instrumental rationality. This epistemic duality manifests in the functional tension between institutions safeguarding religious truth and bodies determining public interest. The findings indicate that the persistence of this situation generates inconsistency in the criteria legitimizing norms and reduces structural cohesion. Accordingly, sustainable resolution lies not in formal reforms but in reconstructing epistemic coherence, either through teleological reinterpretation (Maqasid al-Sharia) or conscious commitment to a consistent epistemological foundation. پژوهش حاضر بر آن است که چالش‌های ساختاری در حقوق عمومی را نه محصول ضعف نهادی یا تقابل سنت و مدرنیته، بلکه معلول نوعی دوگانگی معرفت‌شناختی در فهم ماهیت حق تبیین کند. این شکاف میان دو چارچوب فکری رقیب مفصل‌بندی می‌شود: نخست، چارچوب فکری حقیقت‌گرایی عینی که حق و عدالت را واقعیاتی اکتشافی، پیشینی و مستقل از قرارداد می‌داند؛ و دوم، چارچوب فکری برساخت‌گرایی مصلحت‌محور که هنجار حقوقی را محصولی پسینی، قراردادی و معطوف به کارآمدی و مصلحت تلقی می‌کند. مقاله با روش تحلیلی‌ـ‌تبارشناسانه نشان می‌دهد که نظام حقوقی ایران در ساحت نظری به چارچوب فکری حقیقت‌گرا (کشف موازین ثابت الهی) متعهد است، اما در ساحت حکمرانی، به‌دلیل اقتضائات دولت‌ـ‌ملت مدرن، به‌طور فزاینده‌ای به منطق برساخت‌گرا و عقلانیت ابزاری تکیه می‌کند. این دوگانگی معرفتی، در تقابل عملکردی میان نهادهای متولی صیانت از حقیقت شرعی و مراجع تشخیص مصلحت عمومی تجسد یافته است. یافته‌های پژوهش حکایت از آن دارد که تداوم این وضعیت منجر به تذبذب در معیارهای اعتباربخش هنجارها و کاهش انسجام ساختاری شده است؛ لذا برون‌رفت پایدار، نه در اصلاحات صوری، بلکه در بازسازی انسجام معرفتی از طریق بازخوانی غایت‌شناسانه (مقاصدالشریعه) یا التزام آگاهانه به یک مبنای معرفت‌شناختی منسجم نهفته است. معرفت‌شناسی حقوق دوگانگی معرفتی حقیقت‌گرایی عینی برساخت‌گرایی مصلحت حقوق عمومی ایران https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21246_261195b470767ee782113eee39cc88ee.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 The Necessity of Human Rights-Based Legislation: transitioning from a dignity-avoiding criminal policy to a dignity-oriented criminal policy in light of Kantian thought ضرورت قانون‌گذاری مبتنی بر حقوق‌بشر؛ گذار از سیاست کیفری کرامت‌گریز به سیاست کیفری کرامت‌گزیر در پرتو اندیشه کانت 173 196 21908 10.22034/jpiut.2026.70076.4320 FA محمدحسن مالدار پژوهشگر پسادکتری، گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. محمدجعفر حبیب‌زاده استاد گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Journal Article 2025 11 05 Kant's categorical imperative represents a rational and unconditional command that obliges individuals to act in accordance with maxims capable of becoming universal laws, while regarding humanity as an end in itself endowed with the autonomy of practical reason. Within this framework, human rights emerge as one of the most salient practical applications of this principle, adherence to which constitutes not a matter of political discretion but a rational-moral imperative for states. The findings of this study reveal that this obligation rests on five foundational pillars: 1) the exigencies of practical reason; 2) the grounding of human rights in the good will; 3) the duties incumbent upon states toward their citizens; 4) the instrumental role of human rights in realizing republicanism as the sole legitimate form of governance; and 5) its indispensability for attaining perpetual global peace. Nonetheless, an analysis of the Islamic Republic's criminal policy demonstrates that convergence with human rights encounters substantial challenges across four dimensions: philosophical-valuational, legal-interpretive, political-governance, and identitarian. Consequently, the imperative for remedial measures is incontrovertible. That said, extending Kantian thought to the Islamic tradition necessitates careful consideration of foundational divergences, as Kant operates within the milieu of modern Western philosophy, whereas Islamic jurisprudence is predominantly anchored in divine revelation and prophetic tradition—disparities that render the process of adaptation intricate and demanding of theoretical rigor. The present inquiry, underscoring that Kantian philosophy serves not as a substitute for the Islamic tradition but as a scaffold for dialogue therewith, concludes that the shift toward a dignity-centered criminal policy is feasible solely through a renewed hermeneutic of Sharia: one that, illuminated by global rationality, embraces human rights, posits humanity as an end in itself, and exhibits openness to engagement with diverse philosophical and intellectual traditions. Such a modernization of Islamic thought does not entail deviation from Sharia but rather harnesses its intrinsic potentials to address contemporary exigencies, thereby fostering convergence and engendering theoretical and practical advancements in interplay with paradigms such as Kantian ethics and other moral frameworks. امر مطلق کانت فرمانی عقلانی و بی‌قیدوشرط است که انسان را به عمل بر پایه قواعدی وامی‌دارد که بتوانند قانون عام شوند و در عین حال او را غایت فی‌نفسه و برخوردار از خودآیینی عقل عملی به‌شمار آورند. در این چارچوب، حقوق‌بشر را می‌توان یکی از برجسته‌ترین کاربردهای عملی این اصل دانست که رعایت آن نه اختیار سیاسی، بلکه تکلیفی عقلانی-اخلاقی برای دولت‌هاست. یافته‌های پژوهش بر این نکته دلالت دارد که این وظیفه بر پنج مبنا استوار است: 1) اقتضای عقل عملی، 2) ریشه‌داشتنِ حقوق‌بشر در اراده نیک، 3) وظیفه‌مندی دولت‌ها در برابر شهروندان، 4) نقش حقوق‌بشر در تحقق جمهوریت به‌عنوان یگانه شیوه مشروع حکومت، و 5) تاثیر قابل‌توجه حقوق‌بشر در دستیابی به صلح پایدار جهانی. با وجود این، تحلیل سیاست کیفری جمهوری‌اسلامی نشان می‌دهد که همگرایی با حقوق‌بشر در چهار سطح فلسفی-ارزشی، حقوقی-تفسیری، سیاسی-حکمرانی و هویتی با چالش‌های جدی روبه‌رو است؛ بنابراین، باید به‌دنبال چاره‌ بود. بااین‌حال، تسری اندیشه کانت به سنت اسلامی نیازمند توجه به تفاوت‌های بنیادین این دو است، زیرا کانت در بستر اندیشه مدرن غربی می‌اندیشید، در حالی که فقه اسلامی بیشتر بر وحی و سنت نبوی استوار است و همین تفاوت‌ها، فرایند تطبیق را پیچیده و نیازمند دقتِ نظری می‌کند. پژوهش حاضر با تأکید بر این‌که اندیشه کانت بدیل سنت اسلامی نیست، بلکه چارچوبی برای گفت‌وگو با آن را فراهم می‌کند، نتیجه می‌گیرد که گذار به سیاست کیفری کرامت‌مدار تنها با قرائتی نوین از شریعت ممکن است؛ قرائتی که در پرتو عقلانیت جهانی پذیرای حقوق‌بشر باشد، انسان را غایت فی‌نفسه بداند و در عین حال آمادگی تعامل با دیگر سنت‌های فلسفی و فکری را داشته باشد. این روزآمدسازیِ اندیشه اسلامی به‌معنای خروج از شریعت نیست، بلکه بهره‌گیری از ظرفیت‌های درونی آن برای پاسخ‌گویی به مقتضیات زمان است. چنین رویکردی می‌تواند در تعامل با سنت‌هایی چون فلسفه کانت و دیگر نظریه‌های اخلاقی، به همگرایی و گشایش‌های نظری و عملی بینجامد. امر مطلق اخلاق وظیفه‌گرا انسان به‌مثابه غایت کرامت انسانی وظیفه اخلاقی دولت‌ها اصل خودآیینی https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21908_e7b2176acf05633d6485d7f483deab1c.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 A Philosophical Account of Educational Justice Within the Framework of The Theory of Justice as Fairness تقریری فلسفی از عدالت آموزشی در چهارچوب نظریه عدالت به مثابه انصاف 197 220 21202 10.22034/jpiut.2026.69908.4291 FA حمیدرضا محبوبی آرانی دانشیار گروه فلسفه، حکمت و منطق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران کوشا خلخالی دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Journal Article 2025 10 28 Educational justice is not merely an educational or pedagogical concern; rather, it constitutes a fundamental component of social justice and a necessary condition for the realization of free and equal cooperation in society. Drawing on the theoretical foundations of John Rawls’s theory of justice, particularly the concepts of the basic structure of society, the sense of justice, and social cooperation, this study argues that public education plays a central role in sustaining a just social order. First, the concepts of the original position and the veil of ignorance are revisited as normative devices for the impartial evaluation of educational policies. Subsequently, by appealing to Rawls’s two principles of justice, equal basic liberties and fair equality of opportunity, it is argued, first, that the establishment of a fair educational system requires the systematic application of these principles, and second, that without such a fair educational system, the principles of justice themselves cannot achieve stability or durability over time. Finally, the paper concludes that education is not a secondary social good but rather a condition of possibility for a just society, insofar as the cultivation of a sense of justice in citizens and the continuation of social cooperation depend upon public education. In this way, Rawls’s theory of justice provides a normative framework for rethinking educational justice in contemporary democratic societies. عدالت آموزشی نه صرفاً مسئله‌ای آموزشی یا تربیتی، بلکه بخشی بنیادین از عدالت اجتماعی و شرط تحقق همکاری آزاد و برابر در جامعه است. این پژوهش با تکیه بر مبانی نظری عدالت جان رالز نظیرِ مفهوم ساختار بنیادین جامعه، حس عدالت و همکاری اجتماعی، نشان می‌دهد که آموزش عمومی نقشی محوری در پایداری نظم عادلانه دارد. نخست مفاهیم وضع اولیه و پردۀ بی‌خبری به‌عنوان ابزارهای هنجاری برای ارزیابی بی‌طرفانۀ سیاست‌های آموزشی بازخوانی می‌شوند. در ادامه، با تکیه بر دو اصل عدالت رالز، یعنی آزادی‌های اساسی برابر و برابری منصفانۀ فرصت‌ها، نشان داده می‌شود که اولاً برای نیل به یک نظام آموزشی منصفانه می‌بایست این دو اصل مورد استفاده و کاربست قرار بگیرند و دوم اینکه بدون یک چنین نظام آموزشی منصفانه‌ای اصول عدالت دوام و ماندگاریی نخواهند داشت. در نهایت، نتیجه گرفته می‌شود که آموزش نه خیری ثانوی، بلکه شرط امکان تحقق جامعۀ عادل است؛ زیرا پرورش حس عدالت در افراد و استمرار همکاری اجتماعی از رهگذر آموزش عمومی ممکن می‌شود. بدین‌سان، نظریۀ عدالت رالز می‌تواند چارچوبی برای بازاندیشی عدالت آموزشی در جوامع دموکراتیک معاصر فراهم می‌آورد. عدالت آموزشی نظریۀ عدالت به‌مثابه انصاف جان رالز برابری فرصت‌های آموزشی فلسفۀ سیاسی https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21202_d81e1594ce2163684ae6653a43bcb608.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Inclusivity in Artificial Intelligence from a Philosophical-Legal Perspective شمول‌گرایی در هوش مصنوعی از نگاه فلسفی – حقوقی 221 242 21151 10.22034/jpiut.2026.70131.4323 FA سیدمحمدحسن مومنی استادیار گروه فقه و حقوق، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران مریم پرویزی دانش‌آموخته دکتری فلسفه تطبیقی. دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران Journal Article 2025 11 08 The rapid development of AI has drawn intense attention to its philosophical and legal implications, especially regarding discrimination and bias. A fundamental weakness in this discourse is the emphasis on the concept of “citizen,” which is an exclusive category that does not encompass all stakeholders. Achieving true inclusiveness in AI systems requires a fundamental shift in terminology from “citizen” to a more inclusive concept. The title “individual” is a common alternative, but the legal term “person” is more inclusive. Because it encompasses both natural and legal persons. This research emphasizes, using the method of conceptual and critical analysis within the framework of philosophical-ethical, jurisprudential-legal thought and with library tools, that protecting this inclusiveness is not only a moral necessity, but also a legal obligation, and examines the foundations of Imami jurisprudence as a Sharia law perspective to support and explain the person-centered approach. By combining philosophical-ethical, and jurisprudential-legal arguments, this article has provided a more robust framework for the design and governance of pervasive artificial intelligence systems. توسعه سریع هوش مصنوعی، توجهات را به شدت به پیامدهای فلسفی و حقوقی آن، به ویژه در مورد تبعیض و سوگیری، معطوف کرده است. یک ضعف اساسی در این گفتمان، تاکید بر‌ مفهوم «شهروند» است که مقوله‌ای انحصاری بوده و تمامی ذی‌نفعان را در بر نمی‎گیرد. دستیابی به فراگیری واقعی در سیستم‌های هوش مصنوعی نیازمند تغییر بنیادین در اصطلاحات، از «شهروند» به مفهومی فراگیرتر است. عنوان «فرد»، جایگزین متداولی است، اما اصطلاح حقوقی «شخص» از فراگیری بالاتری برخوردار است. چون هم اشخاص حقیقی و هم اشخاص حقوقی را در بر می‌گیرد. این پژوهش با روش تحلیل مفهومی و انتقادی در چارچوب اندیشة فلسفی- اخلاقی، و فقهی- حقوقی و با ابزار کتابخانه‎ای تأکید می‌کند که محافظت از این فراگیری نه تنها یک ضرورت اخلاقی، بلکه یک الزام حقوقی است و به بررسی در مبانی فقه امامیه به عنوان نگرش حقوق شرعی می‌پردازد تا از رویکرد شخص‌محور پشتیبانی و آن را تبیین کند. این مقاله با تلفیق استدلال‌های فلسفی-اخلاقی، و فقهی-حقوقی، چارچوبی مستحکم‌تر برای طراحی و حکمرانی سیستم‌های هوش مصنوعی فراگیر ارائه داده است. فلسفه هوش مصنوعی فقه و حقوق هوش مصنوعی شمولگرائی شهروند افراد اشخاص فراگیری https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21151_e5aa4c590a1489c9111300fad2b78add.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 The Possibility of Moral Responsibility in Artificial Intelligence: a philosophical explanation of the responsibility gap امکان مسئولیت اخلاقی در هوش مصنوعی: تبیین فلسفی شکاف مسئولیت 243 266 21146 10.22034/jpiut.2026.70724.4376 FA ساجده فیروزبخت دکتری فلسفه، دانشگاه تبریز‌، تبریز‌، ایران سید مصطفی شهرآیینی استاد فلسفه‌ پژوهشکده فلسفه غرب، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی‌، تهران‌، ایران. Journal Article 2025 12 14 In recent years, the emergence and rapid use of Artificial Intelligence (AI) systems have posed a fundamental question for moral philosophy and the technology: how can moral responsibility be meaningfully articulated in a context where decision-making and action are carried out by non-human entities? In the classical philosophical tradition, moral responsibility has been intrinsically linked to human agency, intention, consciousness, and free will; however, the advent of intelligent technologies has profoundly challenged this traditional linkage. Aiming to re-conceptualize moral responsibility in relation to artificial intelligence, this article seeks to advance a philosophical account of the challenges surrounding it—commonly referred to as the “responsibility gap”.‌ The research methodology adopted in this article is analytical–interpretive and grounded in the philosophy of technology and AI ethics. The findings indicate that within human–machine interactive networks, classical models of responsibility are no longer sufficient. Instead, responsibility must be understood within a relational, intersubjective, and distributed framework encompassing both human and non-human agents. In the subsequent stage, through the analysis of two applied case studies, concrete instances of the responsibility gap are examined. Based on this analysis, the article proposes a three-level model of moral responsibility—design-level, organizational-level, and institutional-level responsibility. The study aims to demonstrate that, in the face of emerging technologies, the question of a single moral agent gives way to an inquiry into a network of relations, influences, and reciprocal forms of accountability.‌ In conclusion, the article argues that the possibility of moral responsibility in artificial intelligence can only be defended if one moves beyond the classical individual-centered approach and reconceptualizes responsibility as an institutional and participatory mechanism embedded within the full constellation of human and non-human factors. در سال‌های اخیر‌،‌ ظهور و گسترش سامانه‌های هوش مصنوعی پرسشی بنیادی را پیش‌روی فلسفه اخلاق و فلسفه فناوری نهاده است: چگونه می‌توان از مسئولیت اخلاقی در بستری سخن گفت که در آن‌،‌ تصمیم‌گیری و کنش از سوی موجوداتی غیرانسانی انجام می‌شود؟ در سنت فلسفی کلاسیک‌،‌ مسئولیت اخلاقی همواره با فاعلیت انسانی‌،‌ قصد‌،‌ آگاهی و آزادی اراده پیوند داشته‌،‌ اما ورود فناوری‌های هوشمند این پیوند سنتی را به چالش کشیده است. مقاله حاضر با هدف بازتعریف مسئولیت اخلاقی در نسبت با هوش مصنوعی‌،‌ می‌کوشد در جهت تبیین فلسفی چالش‌های پیرامون آن یا به‌اصطلاح «شکاف مسئولیتی» قدم بردارد. روش پژوهش در این مقاله‌،‌ تحلیلی-تفسیری و مبتنی بر فلسفه فناوری و اخلاق هوش مصنوعی است. یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که در شبکه‌های تعاملی انسان ـ ماشین‌،‌ مدل‌های کلاسیک مسئولیت‌،‌ دیگر کفایت نداشته و در عوض‌،‌ می‌بایست آن را در بستر رابطه میان‌ذاتی و توزیع‌شده میان فاعلان انسانی و غیرانسانی فهمید. در مرحله بعد‌،‌ با تحلیل دو نمونه کاربردی‌،‌ مصادیق واقعی شکاف مسئولیتی بررسی شده و در نهایت‌،‌ مدل سه‌سطحی مسئولیت اخلاقی طراحی‌،‌ سازمانی و نهادی پیشنهاد می‌گردد. این پژوهش در پی آن است نشان دهد که در مواجهه با فناوری‌های نوین‌،‌ پرسش از فاعل منفرد جای خود را به پرسش از شبکه‌ای از روابط‌،‌ اثرگذاری‌ها و پاسخ‌گویی‌های متقابل می‌دهد.‌ در خاتمه‌،‌ مقاله چنین استنتاج می‌کند که امکان مسئولیت اخلاقی در هوش مصنوعی تنها در صورتی قابل دفاع است که از رویکرد فردمحور کلاسیک فاصله گرفته و مسئولیت به‌عنوان سازوکاری نهادی‌،‌ مشارکتی و در بستر تمامی عوامل انسانی و غیرانسانی بازتعریف گردد. پاسخ‌گویی الگوریتمی‌ فاعلیت مشارکتی‌ مسئولیت اخلاقی‌ میانجی‌گری اخلاقی‌ هوش مصنوعی https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21146_e7c6f450ee04d0dead7c2556dc5ab460.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Artificial Intelligence and the Transformation of Human Autonomy: an analysis of free will and moral responsibility in data-driven decision-making هوش مصنوعی و دگرگونی خودمختاری انسان: تحلیلی از اراده آزاد و مسئولیت اخلاقی در تصمیم‌سازی داده‌محور 267 286 21681 10.22034/jpiut.2026.72239.4495 FA طیبه غلامی پژوهشگر پسادکتری، گروه فلسفه علم، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران سید حسن حسینی سروری استاد گروه فلسفه علم، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران Journal Article 2026 05 04 The proliferation of Artificial Intelligence (AI) systems in daily life has raised fundamental questions regarding the boundaries of human autonomy and the meaning of free will. This paper demonstrates that intelligent systems, by imperceptibly shaping preferences and rearranging the horizon of choice, transform and redefine the form and scope of the experience of human autonomy. Employing an analytical-critical approach and utilizing the framework of AI ethics, this study examines three key axes: (1) the relationship between algorithmic prediction and the conditions for the possibility of human choice; (2) the ethical consequences and the redefinition of responsibility distribution in algorithmically guided environments; and (3) the necessity of developing responsible design principles and regulatory frameworks to preserve human decision-making independence. The theoretical contribution of the paper lies in utilizing a network approach to agency and responsibility, which facilitates a more precise analysis of the "responsibility gap" and a redefinition of the roles of humans and machines in complex decision-making processes. The results indicate that human autonomy undergoes a structural transformation in the age of AI; humans remain responsible, yet significant segments of the decision-making chain—from data collection to algorithmic recommendation—lie outside their direct control. گسترش سامانه‌های هوش مصنوعی در زندگی روزمره، پرسش‌های بنیادینی درباره حدود خودمختاری انسانی و معنای اراده آزاد مطرح کرده است. این مقاله نشان می‌دهد که سامانه‌های هوشمند با جهت‌دهی نامحسوس ترجیحات و بازآرایی افق انتخاب، شکل و دامنه تجربه خودمختاری انسانی را دگرگون و بازتعریف می‌کنند. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی–انتقادی و بهره‌گیری از چارچوب اخلاق هوش مصنوعی، سه محور را بررسی می‌کند: (۱) نسبت میان پیش‌بینی الگوریتمی و شرایط امکان انتخاب انسان؛ (۲) پیامدهای اخلاقی و بازتعریف توزیع مسئولیت در محیط‌های هدایت‌شده الگوریتمی؛ و (۳) ضرورت تدوین اصول طراحی مسئولانه و چارچوب‌های نظارتی برای حفظ استقلال تصمیم‌گیری انسانی. مشارکت نظری مقاله در بهره‌گیری از رویکرد شبکه‌ای به عاملیت و مسئولیت است که امکان تحلیل دقیق‌تر «شکاف مسئولیتی» و بازتعریف نقش انسان و ماشین در تصمیم‌گیری‌های پیچیده را فراهم می‌آورد. نتایج نشان می‌دهد که خودمختاری انسانی در عصر هوش مصنوعی دچار دگرگونی ساختاری می‌شود؛ انسان همچنان مسئول است، اما بخش‌هایی از زنجیره تصمیم‌سازی—از جمع‌آوری داده تا پیشنهاد الگوریتمی—خارج از کنترل مستقیم او قرار دارند. به این ترتیب، چالش اصلی نه در توانایی فنی ماشین‌ها، بلکه در بازپیکربندی هنجاری رابطه انسان، الگوریتم و مسئولیت اخلاقی ظهور می‌کند و درک آن می‌تواند مسیر پژوهش‌های آتی در فلسفه ذهن، اخلاق فناوری و حکمرانی الگوریتمی را متحول سازد. هوش مصنوعی خودمختاری اراده آزاد مسئولیت اخلاقی https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21681_5d1f8ad40daf45d8f14f0619e602d32a.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 The Suffering Body and the Absolute Other: The ethics of encounter in Written on the Body by Jeanette Winterson بدن رنجور و دیگری مطلق: اخلاق مواجهه در نوشته شده بر روی بدن جنت وینترسون 287 304 21915 10.22034/jpiut.2026.72190.4491 FA هدی نیک نژاد فردوس هیات علمی دانشکده آموزش آتاترک دانشگاه مارمارا استانبول ترکیه Journal Article 2026 04 30 This article offers a Levinasian reading of Jeanette Winterson’s <em>Written on the Body</em>, arguing that the novel can be read not merely as a romantic or body-centric narrative, but as an ethical text about encountering the Other. Drawing on Levinas's concepts—including the Face, the Absolute Other, asymmetrical responsibility, suffering, relational incompleteness, and language as response—it contends that the beloved's body is not an object of cognition or possession, but the scene of ethical demand. The narrator's unnamed and genderless status, narrative ruptures, and focus on Louise's suffering body transform the love relationship into an ethical encounter that never culminates in appropriating or fully comprehending the Other. The <em>act of writing the body</em> constitutes a failed yet inescapable response to the Other's summons—perpetually incomplete, yet precisely from this incompleteness Levinasian ethics emerges. By suspending the narrator's name and gender, the novel prevents identity consolidation and subject-domination, enabling the emergence of Levinas's "Absolute Other." Louise's suffering body appears not as an object of desire or knowledge, but as the Face's manifestation and the source of ethical demand, summoning the narrator to infinite, asymmetrical responsibility. The narrator's endeavor to write Louise's body results not in knowing or possessing the Other, but in incompleteness, distance, and ongoing responsiveness. Thus, Winterson represents love not as appropriation, but as ethical responsibility toward the Other—a responsibility that finds meaning precisely in the inability to fully understand or represent the Other. مقاله حاضر به خوانشی لویناسی از رمان <em>نوشته شده بر روی بدن</em> اثر جنت وینترسون می‌پردازد و می‌کوشد نشان دهد که این رمان را می‌توان نه فقط به مثابه روایتی عاشقانه یا بدن محور، بلکه به عنوان متنی اخلاقی در باب مواجهه با دیگری خواند. با اتکا به مفاهیم بنیادین اندیشه امانویل لویناس، از جمله چهره، دیگری مطلق، مسئولیت نامتقارن، رنج، ناتمامی رابطه و زبان به مثابه پاسخ، مقاله استدلال می‌کند که بدن معشوق در این رمان ابژه شناخت یا تملک نیست، بلکه صحنه مطالبه اخلاقی است. غیاب نام و جنسیت راوی، گسست روایت، و تمرکز بر بدن رنجور لوییز، همگی شرایطی را فراهم می‌کنند که در آن، رابطه عاشقانه به مواجهه‌ای اخلاقی بدل می‌شود؛ مواجهه‌ای که هرگز به تصاحب یا فهم کامل دیگری نمی‌انجامد. مقاله نشان می‌دهد که اصطلاحا نوشتن بدن در این رمان، تلاشی ناکام اما ناگزیر برای پاسخ گفتن به فراخوان دیگری است؛ پاسخی که همواره ناتمام باقی می‌ماند و دقیقا از همین ناتمامی، اخلاق لویناسی خود را آشکار می‌سازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نوشته شده بر روی بدن با تعلیق نام و جنسیت راوی، از تثبیت هویت و سلطه سوژه بر دیگری جلوگیری می‌کند و بدین‌ترتیب امکان ظهور «دیگری مطلق» را در معنای لویناسی فراهم می‌سازد. همچنین بدن بیمار و رنجور لوییز نه به‌عنوان ابژه میل یا شناخت، بلکه به‌مثابه تجلی چهره و منشأ مطالبه اخلاقی ظاهر می‌شود و راوی را به مسئولیتی نامتقارن و بی‌پایان فرامی‌خواند. مقاله نشان می‌دهد که تلاش راوی برای توصیف و نوشتن بدن لوییز، در نهایت به شناخت یا تملک دیگری نمی‌انجامد، بلکه به تجربه‌ای از ناتمامی، فاصله، و پاسخگویی مداوم منجر می‌شود. از این منظر، رمان وینترسون عشق را، نه رابطه‌ای مبتنی بر تصاحب، بلکه شکلی از مسئولیت اخلاقی در برابر دیگری بازنمایی می‌کند؛ مسئولیتی که دقیقاً در ناتوانی از فهم و بازنمایی کامل دیگری معنا می‌ابد. چهره دیگری مطلق مسئولیت نامتقارن بدن رنجور ناتمامی رابطه زبان به مثابه پاسخ https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21915_fd3535fd25882589bc3a984404e5baa2.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 A Propensity-Based Account of the Arrow of Time in Quantum Mechanics تبیین پیکان زمان بر اساس گرایش‌های عینی در مکانیک کوانتومی 305 324 21916 10.22034/jpiut.2026.70365.4352 FA سید مهدی محمدی دانشجوی دکتری فلسفه علم، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. علیرضا منصوری دانشیار گروه پژوهشی فلسفه علم، پژوهشکده مطالعات فلسفی و تاریخ علم، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. تهران، ایران Journal Article 2025 11 25 <strong>Background:</strong> This paper examines the arrow of time within the context of quantum mechanics focusing on Karl Popper’s propensity interpretation of probability. Traditional accounts of temporal asymmetry often rely on special boundary conditions such as the Past Hypothesis or on reductive mechanisms like decoherence.<br /><strong>Objective:</strong> The aim is to show that objective propensities, understood as intrinsic dispositional properties of quantum systems, can independently ground temporal direction without appealing to external assumptions or initial state asymmetries.<br /><strong>Methods: </strong>The analysis adopts Popper’s propensity framework, treating probabilities as real, ontological features of physical systems. These propensities are assumed to possess inherent asymmetry and directionality, which guide quantum processes, including wave function collapse.<br /><strong>Results:</strong> The study argues that propensities not only determine the likelihood of future events but also actively direct the evolution of quantum states. This built in directionality generates an objective, microscopic arrow of time. Unlike reductionist or decoherence based accounts, this approach does not depend on supplementary postulates such as the Past Hypothesis.<br /><strong>Conclusion:</strong> The paper concludes that temporal orientation arises naturally from the intrinsic probabilistic structure and dynamics of quantum systems. This propensity-based account is compatible with non-reductive metaphysical models, including the Growing Block theory, and provides a self-contained explanation of the direction of time. <strong>هدف:</strong> هدف این مقاله بررسی پیکان زمان در مکانیک کوانتومی بر اساس تعبیر گرایشی پوپر است و نشان دادن این‌که چگونه گرایش‌های عینی، به‌عنوان ویژگی‌های ذاتی و جهت‌دار سیستم‌های کوانتومی، می‌توانند تبیینی مستقل از شرایط اولیه یا فرضیات بیرونی برای جهت‌مندی زمان ارائه دهند.<br /><strong>روش پژوهش:</strong> پژوهش حاضر با اتکا به تحلیل مفهومی و نظری، تعبیر گرایشی احتمال را در بستر دینامیک کوانتومی بررسی کرده و نقش گرایش‌های عینی را در هدایت فرایندهایی نظیر تقلیل تابع موج و شکل‌دهی به عدم‌تعین کوانتومی تبیین می‌کند.<br /><strong>یافته‌ها:</strong> یافته‌ها نشان می‌دهد که گرایش‌های عینی نه‌تنها احتمال رویدادهای آینده را تعیین می‌کنند، بلکه با ماهیت نامتقارن خود، مسیر تحول سیستم‌های کوانتومی و جهت‌گیری زمانی آنان را نیز هدایت می‌نمایند. این رویکرد، برخلاف نظریه‌های مبتنی بر تقلیل یا ناهمدوسی، نیاز به فرضیه‌هایی مانند «فرضیه‌‌ گذشته» را برطرف می‌سازد و با مدل «جهان بلوکی در حال رشد» سازگاری دارد.<br /><strong>نتیجه‌گیری:</strong> نتیجه‌گیری مقاله آن است که جهت زمان درنهایت از ساختار عینی احتمالات و دینامیک درونی سیستم‌های کوانتومی ناشی می‌شود. گرایش‌های کوانتومی، به‌عنوان ویژگی‌هایی واقعی و جهت‌دار، بنیانی خودبسنده برای پدیداری پیکان زمان فراهم می‌آورند. احتمال عینی امکان عینی پیکان زمان تعبیر گرایشی احتمال جهت‌مندی زمان https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21916_bbea68cb5f35cb1d2a959fc475af7a61.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Paraconsistency, Relevance and Vagueness: a proof theoretic approach to fuzzy relevant logic FR فراسازگاری، ربط و ابهام: رویکردی نظریه برهانی به منطق فازی ربطی FR 325 352 21260 10.22034/jpiut.2026.70950.4391 FA لطف اله نبوی استاد گروه فلسفه و حکمت و منطق دانشگاه تربیت مدرس، ایران. سید احمد میرصانعی دانشجوی دکتری منطق فلسفی، دانشگاه تربیت مدرس، ایران Journal Article 2025 12 27 In scientific and even in everyday reasoning, and also in our intuitive understanding, relevance-preserving is of particular importance alongside truth-preserving. In another hand, we deal with many reasonings that are approximate and are true to a certain degree. In this article, considering two important categories in natural language and logic, namely "relevance" and "vagueness", with a formal approach, and in continuation of the work of the my MSc's thesis entitled "Fuzzy Relational Logic: A Propositional Approach", we present a Hilbert-style system and a hypersequent calculus as proof theories for fuzzy relevant semantics, and introduce logics are constructed whose reasoning is both fuzzy and relevant, and are called fuzzy relevant logics. Some fuzzy relevant logics (such as FRM) are obtained by eliminating the constants F and T, and some others are obtained without eliminating these constants and by adding the guaranteeing logical rules of prelinearity and excluded middle. In addition to the considerations of proof theory, the metatheorems of these logics will be addressed and the soundness and completeness (or incompleteness) will be proven with respect to ordered linear algebras (matrices). Philosophical considerations based on these proof theories and also the investigation of structural rules for resolving vagueness paradoxes are among the philosophical considerations of this research. در استدلال‌های علمی و حتی در استدلال‌های روزمره و در درک شهودی ما، ربط‌نگه‌داری در کنار صدق‌نگه‌داری از اهمیت خاصی برخوردار است. از جهتی ما با بسیاری از استدلال‌هایی سر و کار داریم که تقریبی‌اند و تا درجه خاصی درست هستند. در این مقاله، با توجه به دو مقوله مهم در زبان طبیعی و منطق، یعنی «ربط» و «ابهام»، با رویکردی صوری، و در ادامه کار پایان‌نامه کارشناسی ارشد با عنوان «منطق فازی ربطی: رویکردی گزاره‌های»، به ارائه سیستم اصل موضوعی و نظریه برهانی (گزاره‌ای) برای سمانتیک‌های فازی ربطی پرداخته، و منطق‌هایی ساخته می‌شوند که استدلال آن‌ها هم فازی است و هم ربطی، و منطق‌های فازی ربطی نام دارند. بعضی از منطق‌های فازی ربطی (مانند FRM) با حذف ثوابت F و T و بعضی دیگر بدون حذف این ثوابت و با افزودن اصل تضمین‌گر قواعد منطقی پیش‌خطی و نیز طرد شق ثالث به دست می‌آیند. علاوه بر ملاحظات نظریه برهانی، به فراقضایای این نظام‌های منطقی پرداخته و صحت و تمامیت (یا ناتمامیت) با نظر به جبرهای مرتب خطی (ماتریس‌ها) اثبات خواهد شد. ملاحظات فلسفی بر مبنای نظریه برهان ارائه شده و نیز بررسی قواعد ساختاری، برای حل پارادوکس‌های ابهام، از جمله ملاحظات فلسفی این پژوهش است. ربط معیارهای ربط ابهام منطق فازی ربطی نظریه برهان منطق FR https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21260_3a67310ff13270e1a279edfc70c4ad2d.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Hermeneutics and Philosophy in the Thought of Reza Davari Ardakani فلسفه و هرمنوتیک از نظر رضا داوری اردکانی 353 374 21917 10.22034/jpiut.2026.69378.4229 FA فاطمه احمدی استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران سیدجواد میری استاد جامعه‌شناسی نظری، پژوهشکده علوم اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران. Journal Article 2025 09 28 This article examines the foundational and critical role of hermeneutics and its relation to philosophy in the intellectual framework of Reza Davari Ardakani from the perspective of social critical theory. In Davari’s thought, hermeneutics is not merely an academic discipline or an interpretive method; rather, it is philosophy itself insofar as it confronts the crisis of the contemporary age. Through a critical dialogue with Heidegger and by employing phenomenological–hermeneutic tools, Davari seeks to diagnose and critique the modern interpretation of the world and the human being. The article demonstrates how Davari, by deconstructing key elements such as instrumental rationality and the dominance of method, attributes the identity crisis of the humanities to the unreflective acceptance of this very modern interpretation. Within this framework, he conceptualizes Westoxification not as a social phenomenon, but as a hermeneutical pathology. In response to this impasse, and drawing on his intellectual affinity with Gadamer, Davari does not propose a new ideology as a solution; instead, he advocates a sustained intellectual practice grounded in dialogue and the fusion of horizons between indigenous tradition and Western modernity. The ultimate aim of the article is to safeguard the possibility of authentic thinking and to articulate hermeneutics as a fundamental political philosophy concerned with the conditions of possibility for responsible existence in the present historical situation. این مقاله از منظر نظریه انتقادی اجتماعی به تحلیل نقش بنیادین و انتقادی هرمنوتیک و نسبت آن با فلسفه در منظومه فکری رضا داوری اردکانی می‌پردازد. هرمنوتیک در اندیشه‌ داوری، نه یک رشته‌ آکادمیک یا روش تفسیری، بلکه خود فلسفه در مقام مواجهه با بحران دوران معاصر است. داوری با هم‌سخنی انتقادی با هایدگر و با بهره‌گیری از ابزارهای هرمنوتیک پدیدارشناسانه، به تشخیص و نقد تفسیر مدرن از جهان و انسان می‌پردازد. این مقاله نشان می‌دهد که داوری چگونه با شالوده‌شکنی مولفه‌هایی چون عقلانیت ابزاری و سیطره‌ روش، بحران هویت در علوم انسانی را به پذیرش ناآگاهانه‌ همین تفسیر مدرن نسبت می‌دهد و مفهوم غرب‌زدگی را نه یک پدیده‌ اجتماعی، بلکه یک بیماری هرمنوتیکی صورت‌بندی می‌کند. در مقابل این بن‌بست، او با قرابت فکری به گادامر، راه برون‌رفت را نه در ارائه‌ یک ایدئولوژی جدید، بلکه در ممارست فکری مبتنی بر گفتگو و امتزاج افق‌ها با سنت خودی و تجدد غربی می‌داند. هدف نهایی مقاله، پاسداری از امکان تفکر اصیل و تبدیل هرمنوتیک به یک فلسفه‌ سیاسی بنیادین است که به شروط امکان زیستن مسئولانه در وضعیت تاریخی کنونی می‌اندیشد. هرمنوتیک فلسفی نقد تجدد وضعیت تاریخی فلسفه علوم انسانی غرب‌زدگی امکان تفکر https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21917_a70b6b9eb5388cd90d4eb2561aa7b4da.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 On Contemporary Iranian Philosophy در باب فلسفه معاصر ایران 375 408 21805 10.22034/jpiut.2026.70920.4393 FA مسعود امید استاد گروه فلسفه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2025 12 28 Iran possesses a distinctive classical heritage: Peripatetic (Mashā'ī), Illuminationist (Ishrāqī), Sadrian currents, and, for some, its classical schools (Khorasan, Shiraz, Tabriz, Isfahan, etc.). Recently, however, its theoretical-philosophical encounter with modernity and modern philosophies has generated new grounds and capacities, prompting philosophical reflections distinct from its long tradition. Over the past century, Iranians have turned to novel subjects, problems, methods, and approaches. Manifestly, contemporary Iran is undergoing new experiences and has entered a new atmosphere. Negatively, these new capacities, subjects, issues, discussions, experiences, and atmosphere are neither identically nor wholly containable within, subsumable under, or interpretable in terms of the heritage. Positively, the time has come to propose an independent field: "contemporary Iranian philosophy." This raises fundamental questions: first, what precisely is the meaning, content, referent, limits, and scope of this new atmosphere and experience? Second, can we speak of founding something new and distinct under this name? As an introductory treatment, this article addresses these aspects and answers these questions. It affirms the meaningfulness and possibility of such a field. The problematic of tradition and modernity has, in turn, led to the problem of contemporary Iranian philosophy. ایران بهره‌مند از میراث فلسفی کلاسیکِ ویژ‌‌‌ه خود، یعنی جریان‌های فلسفی (مشائی، اشراقی و صدرایی) و حتی به باور برخی، مکاتب فلسفی کلاسیکش (مکتب خراسان، شیراز، تبریز و اصفهان و...) است. با این حال، ایران در دور‌‌‌ه اخیر و در پرتو مواجهه نظری و فلسفی با مدرنیته و فلسفه‌های جدید، شاهد ظهور زمینه‌ها و ظرفیت‌های تازه‌ای بوده و به تبع آن، تأملات و تحقیقات فلسفیِ متفاوتی از سنت دیرپای خود را تجربه کرده است. ایرانیان در صد و اندی سال اخیر، به موضوعات، مسائل، روش‌ها و رویکردهای فلسفیِ نوینی روی آورده‌اند. آنچه در باب وضعیت فلسفی ایران معاصر آشکار است، آن است که ایرانِ معاصر در حال از سر گذراندن تجربیات فلسفی جدیدی است و در حال‌وهوای فلسفیِ تازه‌ای قرار گرفته است. از جهت سلبی، می‌توان به روشنی ادعا کرد که ظرفیت‌ها، موضوعات، مسائل، مباحث نو، تجربیات و حال‌وهوای جدید فلسفی، نه عیناً و نه کلاً، امکان تطبیق، گنجایش، اندراج در میراث فلسفی یا تأویل به آن را ندارند. اما از جهت ایجابی، به نظر می‌رسد که اکنون زمان آن فرا رسیده است تا زمین‌‌‌ه طرح حوزه‌ای مستقل به نام «فلسفه معاصر ایران» فراهم آید. البته اذعان به این وجه اخیر و ایجابی، مستلزم طرح و پاسخ به پرسش‌هایی اساسی است، از قبیل اینکه: اولاً، معنا، محتوا، مصداق، حدود و ثغورِ این حال‌وهوا و تجربه جدید فلسفی چیست؟ و ثانیاً، آیا می‌توان از امکانِ بنیادگذاریِ چیزی نو و متمایز از میراث فلسفی، به نام فلسفه معاصر ایران، سخن گفت؟ این مقاله که به‌مثابه یک درآمد است، عهده‌دار پرداختن به دو وجه فوق و پاسخ تفصیلی به پرسش‌های مذکور می‌باشد. این مقاله با معنی‌داری و امکانِ حوزه‌ای مستقل و فلسفی به نام «فلسفه معاصر ایران» موافق است. به نظر می‌رسد که پروبلماتیکِ سنت و تجدد، در ادامه به پروبلمِ فلسفه معاصر ایران انجامیده است. تاریخ فلسفه ایران مدرنیته فلسفی مواجهه فلسفی با مدرنیته آگاهی فلسفی جدید مسایل فلسفی جدید جریان‌های فلسفی جدید https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21805_623d16cb647692ccba30132bcd1a8c29.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Gadamer''''''''''''''''s Hermeneutical Rethinking on the Idea of the University بازاندیشی هرمنوتیکیِ گادامر در رابطه با ایدۀ دانشگاه 409 428 21078 10.22034/jpiut.2026.71043.4403 FA عبدالله امینی استادیار گروه فلسفه، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران 0000-0001-7191-4617 Journal Article 2026 01 02 The philosophical rethinking on the idea of the university and its specific functions did not necessarily coincide with the establishment of universities, but rather is a later matter, and its beginnings can be traced back to von Humboldt’s reflections in the nineteenth century. Gadamer’s reflections regarding the idea of the university, as well as its problematic relationship with the institution of politics, are rooted in this German tradition and are complementary to it. However, one cannot undoubtedly ignore the principles of his philosophical hermeneutics in the way he views the “essence” of the university. The central claim of this article is that Gadamer’s attitude towards the idea of Bildung in his various works has more or less determined the totality of his perspective regarding the idea of the university. In this paper, we will use a descriptive-analytical method to review the views of Gadamer''''s contemporaries on the idea of the university, while also pointing out its historical context, especially in the midst of the Nazi rise in Germany, the difficulty of decision-making by academic elites, and Gadamer''''s analysis of it. Our overall goal is to highlight the problematic situation of academic elites in similar critical conditions and the necessity of philosophical rethinking of the idea of the university and its task in such conditions. بازاندیشی فلسفیِ ایدۀ دانشگاه و کارویژه‌های آن در غرب لزوماً مصادف با پاگرفتن دانشگاه‌ها نبوده، بلکه امری متأخر است و سرآغاز آن را می‌توان به تأملات فون همبولت در قرن نوزدهم بازگرداند. تلاش‌های فکری گادامر در خصوص ایدۀ دانشگاه و نیز نسبت مسأله‌آمیز آن با نهاد سیاست ریشه در همین سنت آلمانی دارد و به‌نحوی مکمل آن است، اما بی‌تردید نمی‌توان مبانی هرمنوتیک فلسفی او در نحوۀ نگریستنش به «ذات» دانشگاه را نادیده گرفت. ادعای محوری این نوشتار این است که نگرش گادامر در آثار مختلفش به ایدۀ بیلدونگ به‌نحو عام، کلیت منظر او در رابطه با ایدۀ دانشگاه را کم‌وبیش رقم زده است. ما در این نوشتار با روشی توصیفی- تحلیلی، ضمن مرور نگرش‌های هم‌عصران گادامر درخصوص ایدۀ دانشگاه، به زمینه‌های تاریخیِ آن به‌ویژه در بحبوحۀ قدرت‌گیری نازی‌ها در آلمان و دشواری تصمیم‌گیری نخبه‌های دانشگاهی و تحلیل گادامر از آن اشاره خواهیم کرد. هدف کلی ما به‌نحوی برجسته‌کردن وضعیت پروبلماتیک نخبگان دانشگاهی در شرایط بحرانیِ مشابه و ضرورت بازاندیشیِ فلسفی در ایدۀ دانشگاه و رسالت آن در چنین شرایطی است. استقلال دانشگاه ایدۀ دانشگاه ایدۀ بیلدونگ خودپروری نسبت دانشگاه و سیاست https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21078_94926bc92621ecdcfc2c7678dd2eac07.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 The Ontological Foundations of Pierre Nora’s 'Sites of Memory' and Paul Ricoeur’s 'Memory, History, Forgetting': a comparative study بررسی تطبیقی مبانی هستی‌شناختی نظریه «مکان‌های حافظه» پی‌یر نورا و سه‌گانه «حافظه، تاریخ، فراموشی» پل ریکور 429 446 21918 10.22034/jpiut.2026.69966.4303 FA مائده انصاری دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشگاه یزد، یزد، ایران مهدی منتظر الحجه دانشیار گروه شهرسازی، دانشگاه یزد، یزد، ایران امیررضا خاوریان گرمسیر 3. دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران Journal Article 2025 10 31 <strong>Objective:</strong> Adopting philosophical and interdisciplinary approaches, the article examines the existential status of collective memory at the nexus of place, time, and narrative by aligning the ontological foundations of Pierre Nora’s theory of lieux de mémoire and Paul Ricœur’s trilogy Memory, History, Forgetting.<br /><strong>Method:</strong> A conceptual–hermeneutic analysis conducted across five comparative axes derived from the two frameworks: the ontology of memory; the relation between memory and history; the function of forgetting; temporality; and subjectivity/identity.<br /><strong>Findings:</strong> The analysis shows that Nora, through his distinction between milieux de mémoire—as the milieu of lived memory—and lieux de mémoire, emphasizes the externalization, symbolic mediation, and emplacement of memory in modernity, viewing forgetting as a threatening force that accelerates archiving and memorialization. In contrast, Ricœur, via the notions of the “trace” and the mimesis triad, understands memory as internal, narratively configured, and temporally structured; for him, forgetting is a condition of remembering and carries an ethical dimension linked to justice and forgiveness. Accordingly, the relation between memory and history is predominantly conflictual in Nora’s schema, whereas it is dialectical and mutually enabling in Ricœur’s.<br /><strong>Conclusion:</strong> The article concludes with a proposal for a “relational ontology of memory”: memory takes shape through traces, is stabilized in places, is generalized by narrative, and endures within the productive tension of remembering- forgetting and memory/history. On this basis, combining Nora’s institutional sensitivity with Ricoeur’s hermeneutic precision opens a normative horizon of “just memory,” one that both reduces the hollowing-out of memorials and prevents the over-narrativization of identity. <strong>هدف:</strong> مقاله با تمرکز بر دو رویکرد فلسفی و میان‌رشته‌ای می‌کوشد حیث وجودی حافظه جمعی را در پیوند مکان‌، زمان و روایت با تطبیق مبانی هستی‌شناختی نظریه‌‌‌‌‌های«مکان‌های حافظه» پی‌یر نورا و سه‌گانه «حافظه، تاریخ، فراموشی» پل ریکور تحلیل کند.<br /><strong>روش پژوهش:</strong> این پژوهش با تحلیل مفهومی_هرمنوتیکی در پنج محور تطبیقی برخاسته از دو اندیشه شامل هستی‌شناسی حافظه، نسبت حافظه و تاریخ، کارکرد فراموشی، زمان‌مندی و  سوژه‌گی یا هویت صورت‌‌‌‌ می‌گیرد.<br /><strong>یافته‌ها:</strong> نورا بر زوال «محیط‌های حافظه» و برآمدن «مکان‌های حافظه» در جهان مدرن تأکید می‌کند و فراموشی را تهدیدی می‌بیند که سازوکارهای آرشیو و یادمان را فعال می‌سازد. ریکور حافظه را در افق روایت و زمان‌مندی توضیح می‌دهد و با مفهوم «ردپا» پیوند حافظه زیسته با سند تاریخی را صورت‌بندی می‌کند؛ فراموشی نزد او همزمان چهره تهدیدآمیز (محو ردپا) و امکان‌ساز (ذخیره و گشودگی به بخشایش و عدالت) را آشکار‌‌‌‌ می‌کند.<br /><strong>نتیجه‌گیری:</strong> حاصل برهم‌نهادن این دو افق، فهم نوینی از «هستی‌شناسی ارتباطی حافظه» است. حافظه در اثر ردپا شکل می‌گیرد، در مکان‌های حافظه تثبیت می‌شود، به‌واسطه روایت تعمیم می‌یابد و در تنش سازنده «یاد- فراموشی» و «حافظه-تاریخ» پایدار می‌ماند. بر این بنیاد، ترکیب حساسیت نهادی نورا با دقت هرمنوتیکی ریکور افق هنجاری «حافظه عادلانه» را پیش می‌گذارد؛ افقی که هم از تهی‌شدن یادمان‌ها می‌کاهد و هم از روایت‌زدگی هویت پیش‌گیری می‌کند. تاریخ حافظه روایت‌ فراموشی مکان‌های حافظه https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21918_df3f4f331f1d41b2d947bc81e097203e.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 07 Locke and Personal Identity لاک و هویت شخصی 447 464 21702 10.22034/jpiut.2026.71702.4451 FA غلامحسین توکلی دانشیار گروه فلسفه، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. Journal Article 2026 02 23 In the last decade of the seventeenth century, John Locke addressed the problem of personal identity. By criticizing traditional views, Locke tried to define the notion of a person and to determine its criterion; according to him, it is a reflective or secondary consciousness that lies behind every perception. After the publication of his work, many books and articles were presented, criticizing or defending this theory; among the various criticisms, the most important is that Locke commits a contradiction and a logical circle. Defenders of Locke have tried to respond to these criticisms in various ways. In this essay, after presenting John Locke’s criterion for personal identity, we will present his arguments, the most important criticisms, and the attempts made to answer them. Then, by focusing on two main criticisms, we aim to show that even if Locke’s defenders are successful in repelling these objections, Locke still fails to defend his own position. In the end, we will offer two new criticisms and show that even if we suppose that Locke’s defenders have been successful in answering the previous problems, their answers do not suffice to address these new criticisms. جان لاک (1704-1632) در دهه آخر قرن ۱۷ به طرح مسئله هویت شخصی پرداخت و با نقد جدی دیدگاه‌های سنتی طرحی نوآورانه عرضه کرد. از شخص تعریفی جدیدی ارائه نمود و در مورد هویت شخصی ملاکی بدیع، ملاک عرضه نموده گفت این آگاهی‌های بازتابی و ثانویه نهفته در پس ادراکات اولیه است که خود را می‌سازد. از همان زمان تالیف، انبوهی از کتاب‌ها و مقالات در نقد یا تایید این تئوری عرضه شد؛ در میان نقدهای گوناگون سنگین‌ترین آن دو نقد است یکی این که لاک درنظریه ابداعی اش مرتکب تناقض شده و دیگر اینکه نظریه وی به دوری منطقی منجر می‌شود. مدافعان لاک به گونه‌های مختلف کوشیده‌اند این نقدها را جواب گویند. در این نوشتار پس از طرح تعریف جان لاک از شخص، ملاک چالش برانگیز وی در مورد هویت شخصی و دلایل وی در تایید آن، به مهمترین نقدها و پاسخ این نقدها و تلاش‌های صورت گرفته جهت دفاع از لاک خواهیم پرداخت سپس با تمرکز روی دو نقد اصلی می‌کوشیم نشان دهیم که اگر تلاش‌های مدافعان لاک را هم موفق بدانیم باز می‌توان از منظری نو نقدهایی عرضه کرد که جواب‌های مربوطه کفایت نکند. نتیجه پایانی این خواهد بود که اگر لاک به جای آنکه به آگاهی‌های بازتابی نقش سازنده هویت دهد نقشی معرفت شناسانه به آن وامی‌گذارد و نیاز آن به حامل را می‌پذیرفت آنگاه آسیب پذیری تئوری کمتر شده و با حفظ جنبه نوآورانه می‌تواند نقش مثبت خود به عنوان نظریه ای کاربردی را بهتر ایفا نماید. هویت شخصی جان لاک آگاهی باز تابی دور منطقی تناقض در نظریه حافظه https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21702_e38a7c7f5e3ea095891261f2c7396228.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Application of the Treatment of Vulnerable Narcissism Based on the Views of Islamic Philosophers کاربرد درمان خودشیفتگی آسیب‌پذیر براساس آراء فلاسفه اسلامی 465 480 21635 10.22034/jpiut.2026.72538.4519 FA محدثه آفاقی خطیبی دانش آموخته کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی، واحد علوم پزشکی تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. میکائیل جمال پور استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه پیام‌نور، صندوق پستی 3697-19395، تهران، ایران زهرا جلیلی الوار کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران. Journal Article 2026 05 20 This study aimed to provide a conceptual analysis of the treatment of vulnerable narcissism and to explain its application based on the views of Islamic philosophers. In Psychology of Islamic philosophy, vulnerable narcissism is not merely a psychological disorder but rather a manifestation of a disruption in substantial motion (al-ḥarakah al-jawhariyyah) and a rupture in the soul''s existential relationship with the Absolute Truth. This condition is characterized by fragility of the self (nafs), anxiety, and obsessive self-centeredness, rooted in the dominance of certain faculties and illusory imaginings (awhām), leading to the formation of a dependent and unstable identity. Vulnerable narcissism—marked by sensitivity to criticism, experiences of shame, fluctuations in self-worth, and a tendency toward social withdrawal—is examined in this research. Using an analytical-comparative approach, the study first delineates the dimensions of this disorder and then investigates its relationship with the vices of self-admiration (''ujb) and arrogance (kibr) as discussed by Muslim philosophers. Furthermore, by reviving the theories of soul-health (ṣiḥḥat al-nafs), soul-illness (maraḍ al-nafs), and the paradigm of virtue-ethics-based therapy within the Transcendent Philosophy (al-ḥikmah al-muta''āliyah), the principles and stages of an Islamic therapeutic model are extracted. The findings indicate that Islamic philosophers provide considerable theoretical capacity for developing a religion-based therapeutic model for vulnerable narcissism, which can serve as an integrative approach with culturally and spiritually effective dimensions in Iranian society and the broader Islamic world. هدف این نوشتار، تحلیل مفهومی کاربرد درمان خودشیفتگی آسیب‌پذیر و تبیین کاربست براساس آراء فلاسفه اسلامی در درمان این اختلال بود. در علم‌النفس فلسفه اسلامی، خودشیفتگی آسیب‌پذیر صرفاً یک اختلال روان‌شناختی نیست بلکه بروز اختلال در حرکت جوهری و گسست در نسبت وجودی آن با حقیقت مطلق است. این وضعیت با شکنندگی نفس، اضطراب و خودمحوری وسواسی مشخص می‌شود که ریشه در غلبه قوا و تخیلات وهمی دارد و به شکل‌گیری هویتی وابسته و ناپایدار می‌انجامد. خودشیفتگی آسیب‌پذیر که با حساسیت به انتقاد، تجربه شرم، نوسان خودارزش پنداری و تمایل به انزوای اجتماعی مشخص می‌شود. در این پژوهش با رویکردی تحلیلی تطبیقی، نخست ابعاد این اختلال تعریف شد، سپس نسبت آن با رذیلت‌های عجب و کبر در آرای فیلسوفان مسلمان بررسی و تبیین گردید. همچنین با احیای نظریه صحت نفس، مرض نفس و انگاره درمان از طریق اخلاق فضیلت محور در حکمت متعالیه، اصول و مراحل یک مدل درمانی اسلامی استخراج شد. یافته‌ها نشان داد که فلاسفه اسلامی ظرفیت نظری قابل توجهی برای تدوین یک الگوی درمانی دین بنیان برای خودشیفتگی آسیب‌پذیر فراهم می‌آورد و می‌تواند به مثابه رویکردی تلفیقی با جنبه‌های فرهنگی و معنوی اثرگذار در جامعه ایران و جهان اسلام به کار رود. خودشیفتگی آسیب‌پذیر عجب کبر فلاسفه اسلامی علم‌النفس صحت نفس مرض نفس https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21635_6b828e3983548b4e6b52eeb6cc11adfc.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 A Comparative Evaluation of Seyyed Hossein Nasr's Traditionalism on the Question of Science in Light of Thomas Kuhn and Ernst Cassirer ارزیابی تطبیقی سنت‌گرایی سید حسین نصر در قبال مسئله علم با توماس کوهن و ارنست کاسیرر 481 500 21919 10.22034/jpiut.2026.72594.4529 FA امیر حاجی زاده استادیار پژوهشکده علم و فناوری، موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران، ایران Journal Article 2026 05 25 Seyyed Hossein Nasr sees a connection between the empirical base of science and Western culture, and in this respect sees secular scientific culture as heterogeneous, and in conflict, with religious culture. However, referring to the "history of Islamic science and civilization" and the "secular rotation of science in the West", he believes that there is a possibility of re-rotations. The axis of this rotation, on which "the science depends", is in fact the empirical-theoretical material that can be subjected to Islamic form. In this article, we try to examine in more detail the possibility of combining indigenous values and traditions with the empirical material of science. By comparatively examining the concept of direction and worldview, we try to find out what is wrong with the "possibility of changing the direction" of science or the "worldview" of science by paying attention to the views of two other thinkers, Thomas Kuhn and Ernest Cassirer. سید حسین نصر بین مادة تجربی علم و فرهنگ غربی وابستگی می‌بیند و از این حیث فرهنگ علمیِ سکولار را ناهمگن و متعارض با فرهنگ دینی می‌بیند. ولی با عطف نظر به «تاریخ علم و تمدن اسلامی» و «چرخش سکولار علم در غرب» معتقد است که امکان چرخش‌های دوباره نیز وجود دارد. محور این چرخش که «علم بودن علم بدان وابسته است» عملاً مادة تجربی-نظری آن است که می‌تواند تحت صورت اسلامی قرار بگیرد. در این مقاله نقدهای مختلفی بر تقریر وی از کاستی علم مدرن و امکان نشاندن صورت سنتی بر علم ارائه‌ می‌کنیم. به طور مشخص تر، امکانِ تلفیقِ ارزش‌‌ها و سنت‌های دینی با ماده تجربی علم را بررسی کنیم. تلاش‌ می‌کنیم با بررسی تطبیقی مفهوم جهت و جهان بینی دریابیم که چه اشکالاتی بر سر «امکان تغییر جهتِ» علم و یا«تغییر جهان‌بینیِ» علم با عطف توجه به آراءِ دو متفکر دیگر –توماس کوهن و ارنست کاسیرر- وجود دارد. سید حسین نصر علم مقدس حکمت خالده سنت گرایی توماس کوهن ارنست کاسیرر https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21919_7e987598041ff08831bfe601926ec4a1.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 A Critical Analysis of Susan Haack’s Foundherentism in Epistemic Justification تحلیل انتقادی نظریه مبناانسجام‌گروی سوزان هاک در توجیه معرفتی 501 518 21308 10.22034/jpiut.2026.71041.4408 FA مرتضی حسین زاده استادیار گروه فلسفه، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران Journal Article 2026 01 04 Susan Haack’s foundherentism, presented in Evidence and Inquiry, attempts to combine the strengths of foundationalism and coherentism in epistemic justification. By critiquing both traditional approaches, Haack offers an alternative model in which the justification of beliefs depends both on experiential evidence and on coherence with the overall belief system. This study, employing a descriptive-analytical method, examines the theoretical foundations, strengths, and criticisms of foundherentism. The findings indicate that this theory offers significant advantages, including transcending the traditional foundationalism–coherentism dichotomy, flexibility in accommodating new evidence, and the ability to explain the process of scientific inquiry. Nevertheless, serious criticisms have been raised: ambiguity in the role of experience and the risk of reduction to coherentism, the problem of epistemic circularity and possible reduction to weak foundationalism, ambiguity in justification criteria and conflict resolution, and the insufficiency of internalist justification from an externalist perspective. The conclusion is that although foundherentism represents an important step in contemporary epistemology, it faces fundamental challenges as a definitive solution to the problem of epistemic justification. نظریه مبناانسجام‌گروی که توسط سوزان هاک در کتاب شواهد و تحقیق مطرح شده، تلاشی برای ترکیب نقاط قوت مبناگرایی و انسجام‌گرایی در توجیه معرفتی است. هاک با نقد هر دو رویکرد سنتی، الگویی بدیل ارائه می‌دهد که در آن توجیه باورها هم به شواهد تجربی وابسته است و هم به انسجام با نظام کلی باورها. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی مبانی نظری مبناانسجام‌گروی، مزایا و نقدهای وارد بر آن می‌پردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که این نظریه با مزایایی چون عبور از دوگانه سنتی مبنا-انسجام، انعطاف‌پذیری در مواجهه با شواهد جدید، و توانایی تبیین فرایند تحقیق علمی همراه است. در عین حال، نقدهای جدی بر آن وارد شده است: ابهام در جایگاه تجربه و خطر تقلیل به انسجام‌گرایی، مسئله دور معرفتی و تقلیل احتمالی به مبناگرایی ضعیف، ابهام در معیارهای توجیه و حل تعارض‌ها، و ناکافی بودن توجیه درون‌گرایانه از منظر خارج‌گرایی معرفتی. نتیجه آنکه مبناانسجام‌گروی گرچه گامی مهم در معرفت‌شناسی معاصر است، اما به‌عنوان راه‌حلی نهایی برای مسئله توجیه معرفتی با چالش‌های اساسی مواجه است. مبناانسجام‌گروی سوزان هاک توجیه معرفتی مبناگرایی انسجام‌گرایی https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21308_cb8885158b3443a36d52099a543406d0.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Pyrrhonian Skepticism: the perpetual quest for truth or the everlasting suspension of judgment? (toward a solution to the problem of inquiry in sextus empiricus) جست‌وجوی دائمی حقیقت یا تعلیق همیشگی حکم؟ (تلاشی برای پاسخ به مسئلۀ پژوهش در شکاکیت سکستوس امپیریکوس) 519 540 21927 10.22034/jpiut.2026.69462.4244 FA ایمان خدافرد پژوهشکر دکتری، گروه فلسفه، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران سعید بینای مطلق استاد گروه فلسفه، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران رضا کورنگ بهشتی استادیار گروه فلسفه، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. Journal Article 2025 10 02 This paper investigates a tension in PH I.1–2 and 28–29. In the first passage, the Pyrrhonian skeptic is portrayed as one who “continues” inquiry in pursuit of truth; in the latter, however, he is said to abandon inquiry unexpectedly upon arriving at an unforeseen endpoint: epoché (suspension of judgment) together with its accompanying state of ataraxia (tranquility). At first glance, these accounts seem to imply that the Pyrrhonist both persists in endless inquiry and yet brings inquiry to a halt once tranquility is achieved. Some scholars maintain that Pyrrhonian inquiry is not a form of philosophical investigation in the ordinary sense: its aim is not truth but tranquility, and the skeptic therefore abandons the pursuit of truth once suspension of judgment seems sufficient for peace of mind. Others, by contrast, argue that the inquiry must remain truth-directed, since without such an orientation suspension of judgment would lose its significance and tranquility could not be attained. We argue that the ataraxia accompanying suspension of judgment is not identical to the tranquility originally sought by the Pyrrhonist. The alleged tension, therefore, stems from a conflation of two distinct senses of ataraxia. پرسش اصلی این مقاله این است که چگونه می‌توانیم دو ادعای ناسازگاری را که در آغاز کتابِ نخست طرح‌های کلی شکاکیت پورونی، اثر سکستوس امپیریکوس، در بندهای 1-2 و 28-29 طرح می‌شود به‌نحوِ سازگار تفسیر کنیم و ناسازگاریِ موردِادعا را ظاهری بدانیم. ناسازگاری آنجاست که که در بندهای 1-2 گفته می‌شود که پورونی کسی است که در جست‌وجوی حقیقت پژوهش را «پیوسته» ادامه می‌دهد اما در 28-29 گفته می‌شود که پورونی کسی است که گرچه به جست‌وجوی حقیقت اشتغال دارد اما در میانۀ مسیر به‌طورِ اتفاقی از پژوهش دست می‌کشد چون به نقطۀ پایانی می‌رسد که انتظارش را نداشت. یعنی به «تعلیق‌حکم» می‌رسد و همزاد این تعلیق‌حکم همان بی‌تشویشی است که در پی آن بود. بدین‌سان، ظاهراً، چنین نیست که پورونی پیوسته پژوهش کنند، «اما آن‌ها کماکان پژوهش می‌کنند». برخی کوشیده‌اند برای رفع این ناسازگاریِ موردادعا نشان دهند که پژوهش پورونی‌ها اصلاً پژوهش در معنای معمول نیست و بنا نیست حقیقت جست‌وجو شود بلکه هدف صرفاً بی‌تشویشی است و اگر ازطریقِ حقیقت این بی‌تشویشی به دست نیامد و تعلیق‌حکم به بی‌تشویشی انجامید، آنگاه پورونی به‌کلی جست‌وجوی حقیقت را رها می‌کند. برخی نیز نشان داده‌اند که، در معنایی حداقلی، باید جست‌وجوی حقیقت را در پژوهش پورونی‌ها گنجاند و، درنتیجه، اگرچه حقیقت هدف پورونی نیست اما پژوهش وی باید به قصد حقیقت باشد، وگرنه خود تعلیق‌حکم بی‌معنا می‌شود و بی‌تشویشی به دست نمی‌آید. در این مقاله نشان داده‌ایم که بی‌تشویشیِ همزادِ تعلیق‌حکم همان بی‌تشویشی‌ای نیست که پورونی در پی آن بوده است و ناسازگاریِ موردادعا برآمده از خلط دو معنای لفظ بی‌تشویشی‌ست. شکاکیت پورونی سکستوس امپیریکوس تعلیق‌حکم پژوهش بی‌تشویشی https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21927_0251bc2ec9a963d03343207de770829d.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Knowledge without a Subject: a philosophical reflection on the epistemic legitimacy of the machine دانایی بی‌سوژه؛ تأملی فلسفی بر مشروعیت معرفتی ماشین 541 560 21014 10.22034/jpiut.2025.70752.4379 FA سید صادق زمانی استادیار گروه فلسفه، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران. Journal Article 2025 12 16 The transformation of cognitive and ethical structures in the age of artificial intelligence confronts philosophy with a fundamental question: how does knowledge emerge, and where does responsibility reside when decision-making moves beyond the sphere of human consciousness into algorithmic networks? Focusing on the concept of subjectless knowledge, this study argues that intelligent systems have shifted knowledge from a mental capacity to a mediating process in which human agents, data, and algorithms jointly participate in the production of meaning. Employing a reflective-analytical methodology and examining cases in medicine, media, and law, the paper contends that epistemic validity in the digital era is no longer measured solely by truth, but by the transparency of processes, the capacity for explanation, and the possibility of accountability. Within this framework, social epistemology elucidates how belief is shaped in algorithmic environments, while the ethics of responsibility provides a structure through which the contribution of both human and machinic agents to outcomes can be traced. The proposed model integrates these two dimensions, conceiving knowledge as a mediating event where meaning arises through the interaction between human interpretation and computational reasoning. Accordingly, moral responsibility becomes a distributed property of a network in which every agent participates in the unfolding of cognition. This analysis suggests that maintaining epistemic and ethical legitimacy in intelligent systems requires a philosophical reorientation-from the individual subject toward the distributed architectures of knowing. تحول اساسی در ساختارهای شناختی و اخلاقی عصر هوش مصنوعی، پرسشی تازه پیش ‌روی فلسفه نهاده است؛ دانایی چگونه پدید می‌آید و مسئولیت در کجا معنا می‌یابد هنگامی‌که تصمیم‌سازی در سپهر محاسباتی و نه در سطح آگاهی انسانی شکل می‌گیرد؟ این پژوهش با محوریت مفهوم «دانایی بی‌سوژه» می‌کوشد نشان دهد که سامانه‌های هوشمند، فرایند دانستن را از توان ذهنی به سازوکار میانجی تبدیل کرده‌اند؛ جریانی که در آن انسان، داده و الگوریتم در تولید معنا درهم‌تنیده‌اند. بر پایه‌ رویکرد تأملی-تحلیلی و با تحلیل نمونه‌های پزشکی، رسانه‌ای و حقوقی، استدلال می‌شود که اعتبار معرفتی در جهان دیجیتال بر صدق گزاره‌ها استوار نمی‌ماند و با معیارهایی چون شفافیت، تبیین‌پذیری و امکان پاسخ‌گویی سنجیده می‌شود. در این چارچوب، معرفت‌شناسی اجتماعی به تبیین چگونگی شکل‌گیری باور در بستر الگوریتمی یاری می‌رساند و اخلاق مسئولیت زمینه‌ای فراهم می‌کند تا سهم هر عامل انسانی و ماشینی در پیامد تصمیم قابل تعیین شود. مدل پیشنهادی مقاله، حاصل پیوند این دو حوزه است و دانایی را رخدادی میانجی می‌داند که معنا در آن از تعامل میان تفسیر انسانی و پردازش ماشینی پدیدار می‌شود. بر مبنای این مدل، مسئولیت اخلاقی به ساختاری شبکه‌ای تعلق می‌گیرد که در آن هر کنشگر در تداوم فرایند شناخت سهیم است. چنین برداشتی نشان می‌دهد که حفظ مشروعیت معرفتی و اخلاقی در نظام‌های هوشمند مستلزم انتقال افق فلسفی از فاعل آگاه به سازمان دانایی توزیع‌شده است. دانایی بی‌سوژه مشروعیت معرفتی اخلاق هوش مصنوعی شفافیت الگوریتمی مسئولیت توزیع‌شده فلسفه‌ تکنولوژی https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21014_e36658152224079e7846aaad123cc0b0.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Analysis of the Role and Position of Happiness in the Philosophy of Education from Nel Noddings' Perspective تحلیل نقش و جایگاه شادی در فلسفه تعلیم و تربیت از منظر نل نادینگز 561 576 21928 10.22034/jpiut.2026.70203.4329 FA نجمه دستوری دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران سید منصور مرعشی استاد گروه علوم تربیتی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران سید جلال هاشمی دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران بابک شمشیری استاد گروه علوم تربیتی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Journal Article 2025 11 12 In recent decades, the concept of happiness in education has evolved from a merely psychological experience into a philosophical, ethical, and social issue. Nel Noddings, a prominent philosopher of education, drawing on the theory of "ethics of care," regards happiness and the experience of being happy not as an accidental byproduct of learning, but as an intrinsic, ethical, and necessary goal of the educational process and the teaching-learning approach. Using an analytical-inferential research method, this article seeks to examine the role and place of happiness and a joyful life in Noddings' thought, to explain its relationship with concepts such as care, agency, dialogue, freedom, and social responsibility, and, on that basis, to derive educational implications. From Noddings' perspective, authentic happiness can only be shaped within the context of human and ethical relationships, particularly in the reciprocal relationship between teacher and student. In this framework, happiness is not a fleeting emotion but an interpersonal and ethical quality that emerges from acceptance, active listening, and the meaningful presence of the teacher in the educational process. Furthermore, the experience of genuine happiness is realized when a student lives in a school where freedom, justice, difference, and democratic participation are recognized. The findings of this study indicate that realizing happiness in the educational system requires establishing human and care-centered relationships, redefining the role of the teacher, paying attention to the student, restructuring the school environment, designing caring and dialogue-based settings, and moving away from test-oriented and hyper-competitive approaches. Drawing on Noddings' theory, this study proposes a school model in which "happiness" is not marginal but rather the ultimate aim and goal of education. Such a perspective can be a fundamental step toward enhancing the ethics of care, humanizing education, restoring the dignity of both teacher and student, and nurturing citizens who are participatory, meaning-seeking, and ethically oriented. در دهه‌های اخیر، مفهوم شادی در تعلیم و تربیت از یک تجربه صرفاً روان‌شناختی به یک مسئله فلسفی، اخلاقی و اجتماعی ارتقا یافته است. نل نادینگز، فیلسوف برجسته تعلیم و تربیت، بر اساس نظریه «اخلاق مراقبت»، مفهوم شادی و تجربۀ شاد بودن را نه پیامدی تصادفی از یادگیری، بلکه هدفی ذاتی، اخلاقی و ضروری برای فرایند تعلیم و تربیت و رویکرد یاددهی و یادگیری در نظر می گیرد. مقاله حاضر با رویکرد و روش پژوهش تحلیلی_استنتاجی می‌کوشد نقش و جایگاه شادی و زیستن شاد بودن و زیستن در اندیشه نادینگز را واکاوی کند و نسبت آن را با مفاهیمی مانند مراقبت، عاملیت، گفت‌وگو، آزادی و مسئولیت اجتماعی تبیین و سپس بر آن مبنا، دلالت‌هایی را استخراج نماید. از نگاه نادینگز، تجربه‌ی اصیل شادی تنها در بستر روابط انسانی و اخلاقی، به‌ویژه در رابطه دوسویه معلم و دانش‌آموز شکل می‌گیرد. در این بافتار، شادی نه یک احساس زودگذر، بلکه کیفیتی بین‌فردی و اخلاقی است که از پذیرش، گوش‌سپاری فعال و حضور معنادار معلم در فرایند تربیت زاده می‌شود. همچنین، تجربه شادی اصیل زمانی تحقق می‌یابد که دانش‌آموز در مدرسه‌ای زندگی کند که در آن آزادی، عدالت، تفاوت و مشارکت دموکراتیک به رسمیت شناخته شده باشند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهند که تحقق شادی در نظام آموزشی نیازمند برقراری روابط انسانی و مراقبت محور، بازتعریف نقش معلم، مراعات دانش آموز، بازنگری در ساختار مدرسه، طراحی محیط‌های مراقبتی و گفت‌وگومحور، و فاصله‌گیری از رویکردهای آزمون‌محور و رقابت‌زده است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از نظریه نادینگز، الگوی مدرسه‌ای را پیشنهاد می‌کند که در آن «شادی» نه حاشیه‌ای، بلکه غایت و هدف تعلیم و تربیت است. چنین نگاهی می‌تواند گامی اساسی در راستای اعتلای اخلاق مراقبت، انسانی‌سازی آموزش، بازیابی کرامت معلم و دانش‌آموز، و تربیت شهروندانی مشارکت‌جو، معناطلب و اخلاق‌مدار باشد. شادی در آموزش اخلاق مراقبت نل نادینگز رابطه معلم و دانش‌آموز هدف تربیتی https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21928_1b7ee1c0d0e9a0dd359ca86f1d19847a.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 The Meanings of Dunamis in Aristotle’s Philosophy معانی دونامیس در فلسفه ارسطو 577 596 20167 10.22034/jpiut.2025.68267.4153 FA رقیه سهراب نوی دانشجوی دکتری فلسفه یونان باستان، دانشگاه تبریز،تبریز، ایران. حسن فتحی دانشیار گروه فلسفه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. مجید صدرمجلس دانشیار گروه فلسفه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. مسعود امید استاد گروه فلسفه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. Journal Article 2025 07 22 The word "dynamis" in ancient Greek philosophy began with physical power and political authority, evolved in Plato's thought into the capacity to affect or be affected, and became a central concept in Aristotle's system. This research examines its diverse applications in Aristotle's physics, psychology, ethics, and logic to demonstrate its significance and address the fundamental question: despite evident differences in instances (natural potentiality of bodies, psychic faculties, and logical possibility), what accounts for the unity of these applications—and is this unity gradational (mushakkik) or univocal? The answer is that the basis of unity lies not in a third objective entity, but in the primary meaning of "principle of change"—a single conceptual core present in all applications, yet realized at different existential levels in each domain. In physics, potentiality is the principle of motion and rest; in psychology, the perceptual and motive faculties are principles of voluntary and cognitive actions; and in logic, possibility is the principle of the truth-relation in propositions. This single "principlehood," despite conceptual unity, manifests with varying existential intensity and gradation; hence, the commonality of meanings is gradational, not univocal, and the diversity of applications expresses different modalities of a single reality in facing various actualities. This analysis enables precise differentiation between natural potentiality, psychic faculties, and logical possibility, and prevents common interpretive confusions. واژة «دونامیس» در فلسفه یونان باستان از معنای قدرت جسمانی و اقتدار سیاسی آغاز شد و در اندیشة افلاطون به توانایی اثرگذاری یا اثرپذیری تحول یافت، اما در نظام ارسطو به مفهومی محوری تبدیل شد. این پژوهش کاربردهای متنوع دونامیس را در طبیعیات، علم‌النفس، اخلاق و منطق ارسطو بررسی می‌کند تا از یک سو اهمیت آن را نشان دهد و از دیگر سو به این پرسش بنیادین پاسخ گوید که با وجود تفاوت آشکار مصادیق (قوه طبیعی اجسام، قوای نفسانی، امکان منطقی در قضایا)، چه عاملی موجب وحدت این کاربردها می‌شود و آیا این وحدت از سنخ اشتراک معنوی مشکک است یا متواطی؟ پاسخ آن است که جهت وحدت و وجه مشابهتِ این معانی، نه به یک امر ثالث عینی، بلکه به معنای نخستینِ «مبدأ تغییر» بازمی‌گردد؛ معنایی که در تمام کاربردها به‌عنوان هسته مفهومی واحد حضور دارد، اما در هر حوزه به مرتبه‌ای وجودی خاص تحقق می‌یابد. در طبیعیات، قوه مبدأ حرکت و سکون است؛ در علم‌النفس، قوای مدرکه و محرکه مبدأ افعال ارادی و ادراکی‌اند و در منطق، امکان مبدأ نسبت صدق و کذب در قضایاست. این مبدأیت واحد، در عین وحدت مفهومی، در هر حوزه به شدت و ضعف وجودیِ متفاوتی ظاهر می‌شود (مراتب تشکیکی)؛ از این رو اشتراک معانی دونامیس از نوع مشکک است، نه متواطی، و تنوع کاربردها نه گسست مفهومی، که بیانگر شئون متفاوت یک حقیقت واحد در مواجهه با فعلیت‌های گوناگون است. این تحلیل، امکان تفکیک دقیق قوه طبیعی، قوای نفسانی و امکان منطقی را فراهم می‌آورد و از خلط‌های تفسیری رایج جلوگیری می‌کند. دونامیس ارسطو مشترک معنوی مشکّک فعلیت توانمندی امکان https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_20167_d937e497a8ab61a7f6b4c4f27f918e29.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Grammar and Rules: Chomsky and Wittgenstein in Contrast گرامر و قواعد؛ تقابلِ چامسکی و ویتگنشتاین 597 616 20836 10.22034/jpiut.2025.69940.4295 FA حسین شقاقی استادیار گروه مطالعات میان‌فرهنگی معاصر پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. تهران. ایران Journal Article 2025 10 30 Noam Chomsky and Ludwig Wittgenstein represent two major and fundamentally different approaches to the relationship between language and thought. Both are widely regarded as seminal figures whose reflections on language have been transformative within their respective fields. Yet in what crucial respects do their views on language diverge, and why is a comparison between them philosophically significant? A comparative examination of their thought, independent of any prior commitment to either position, is valuable in its own right, since attention to the extent and depth of the divergence between these two lines of thought provides important insight into major currents in contemporary philosophy and linguistics. Chomsky’s mentalistic approach to linguistic rules brought about a revolutionary shift in linguistic studies, whereas, slightly earlier, the later Wittgenstein’s views provoked serious debates among his philosophical contemporaries and gave rise to a novel direction in the philosophy of language. Wittgenstein’s innovative approach to language developed along a path fundamentally opposed to Chomsky’s revolutionary program in linguistics, insofar as Wittgenstein redirected philosophical attention away from the inner domain of the mind toward outward behavior, social practices, and forms of life. Employing an analytic method and drawing primarily on the works of these two thinkers, this article focuses in particular on their respective conceptions of grammar and linguistic rules and examines some of their central arguments. The analysis shows that essentialism in Chomsky’s thought, and its rejection in Wittgenstein’s later philosophy, constitutes a fundamental difference in their approaches to language. This fundamental divergence, in turn, carries significant implications for social issues, including the nature and possibility of dialogue. چامسکی و ویتگنشتاین نماینده‌ی دو نگاه متفاوت به نسبت زبان و اندیشه هستند. آن‌ها در تأمل در باب زبان از متفکران دوران‌ساز محسوب می‌شوند، اما نگاه این دو به زبان چه تفاوت‌های عمده‌ای با هم دارد؟ چرا مقایسه این دو نگاه مهم است؟ مقایسه اندیشه این دو، فارغ از جانبداری از هر یک، به خودی خود موضوعیت دارد، چراکه التفات به میزان واگرایی و تفاوت این دو خط فکری در رسیدن به یک دورنما نسبت به جریان‌های مهم فلسفی و زبان‌شناسی معاصر بسیار یاری‌بخش است. نگاه ذهن‌گرایانه چامسکی به قواعد زبان، چرخش انقلابی‌ای را در مطالعات زبان‌شناسی ایجاد کرد و حال آنکه کمی پیش از آن، نظرات متأخر ویتگنشتاین مناقشه‌های جدی‌ای را در برابر نظرات فیلسوفان هم‌قطار او برانگیخت و به جریانی بدیع در فلسفه زبان منجر شد. رویکرد بدیع ویتگنشتاین در فلسفه زبان کاملاً در مسیری مغایر و متضاد با رویکرد انقلابی چامسکی در زبان‌شناسی رخ داد، چراکه ویتگنشتاین در تبیین زبان، توجهات فیلسوفان را از درون و ذهن به سمت بیرون و رفتار و جامعه سوق داد. در اینجا با استفاده از روش تحلیلی و با استناد به آثار این دو متفکر، به طور خاص به موضوع گرامر و قواعد زبان از نگاه آن‌ها تأکید می‌کنیم و برخی از استدلال‌های هر یک را مورد بررسی قرار خواهیم داد. در نتیجه بررسی مذکور، ذات‌باوری در اندیشه چامسکی و رد آن در اندیشه ویتگنشتاین، تفاوت بنیادین نگاه این دو به زبان است و این تفاوت بنیادین تبعاتی در باب مسائل اجتماعی (از جمله گفتگو) به بار خواهد آورد. چامسکی ویتگنشتاین گرامر قواعد ذهن زبان https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_20836_0a5eb55e62072fedfc0f2a4bfd24f13d.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 From The Decrease of Suffering to The Destruction of The World: reassessing Ninian Smart's argument against negative utilitarianism از کاهش رنج تا نابودی جهان: ارزیابی مجدد استدلال نینیان اسمارت علیه فایده‌گرایی سلبی 617 636 21373 10.22034/jpiut.2026.69878.4286 FA سید مرتضی طباطبایی استادیار گروه فلسفه اخلاق، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران Journal Article 2025 10 26 This article analyzes one of the most important metaethical challenges to negative utilitarianism, focusing on Ninian Smart's argument for the destruction of the world. Smart shows that if the ultimate goal of morality is only to reduce suffering, then the complete elimination of suffering through the destruction of life can ultimately be justified, a result that is inconsistent with moral intuition. In this study, while examining the responses of defenders of negative utilitarianism, it is shown that they rely solely on practical or psychological obstacles in the logic of destruction and therefore completely deny the essence of the argument, namely the possibility of slipping from reduction to destruction. The article continues by examining historical and everyday examples of the “slippery slope from reduction to elimination” to show that such a tendency is real and dangerous, and at the very least needs to be taken seriously. Finally, it is suggested that negative utilitarianism be accompanied by complementary principles such as the right to life and attention to priorities in order to avoid slipping into an “ethics of destruction.” این مقاله با تمرکز بر برهان نابودی جهانِ نینیان اسمارت، به تحلیل یکی از مهم‌ترین چالش‌های نظری و عملی فایده‌گرایی سلبی می‌پردازد. اسمارت نشان می‌دهد که اگر هدف نهایی اخلاق تنها کاهش رنج باشد، در نهایت حذف کامل رنج از طریق نابودی حیات می‌تواند موجه جلوه کند؛ نتیجه‌ای که با شهود اخلاقی ناسازگار است. در این پژوهش، ضمن بررسی پاسخ‌های مدافعان فایده‌گرایی سلبی، نشان داده می‌شود که آنان صرفاً به موانع عملی یا روانی در منطق نابودی تکیه دارند و بنابراین گوهر استدلال، یعنی امکان لغزش از کاهش به نابودی را به‌کلی نفی می‌کنند. در ادامه مقاله، با بررسی نمونه‌های تاریخی و روزمره از «شیب لغزنده کاهش به حذف» نشان داده می‌شود که چنین گرایشی، واقعی و خطرناک و دست‌کم نیازمند جدی گرفتن است. در پایان، پیشنهاد می‌شود که فایده‌گرایی سلبی با اصول مکملی مانند حق حیات و توجه به اولویت‌ها همراه شود تا از لغزش به سمت «اخلاق نابودی» مصون بماند. فایده‌گرایی سلبی کاهش رنج برهان نابودی جهان نینیان اسمارت هری اکتون جان واتکینز https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21373_23a20e5d25433589929dc9b869e65f3b.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Hidden Echoes: the signs of antinatalism in some of Khayyam's poems from a sociological and philosophical perspective پژواک‌های پنهان: نشانگان آنتی‌ناتالیسم در برخی از اشعار خیام از نگاه جامعه‌شناختی و فلسفی 637 666 21154 10.22034/jpiut.2026.69274.4206 FA محمد عباس زاده عضو گروه پژوهشی جامعه‌شناسی شهر و روستا، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران سعید مبیّن شهیر دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران معصومه قاسمی استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2025 09 22 <strong>Objective</strong>: Antinatalism is a school of thought that considers the birth of a child immoral because in this school, the world is depicted as full of suffering that not only never ends, but is also considered devoid of any benefit for the advancement of the individual and society. The aim of this research is to show signs of antinatalist thinking in the poems of Khayyam - one of the well-known Iranian poets and philosophers.<br /><strong>Methods</strong>: In this study, qualitative content analysis method was used and using purposive sampling method, first the quatrains in contradiction with the philosophy of birth and human existence and then in the next stages, the poems that had the most conceptual agreement with anti-natalism were selected as the final sample. The unit of analysis was considered to be the verse. Finally, the validity of the research was confirmed through data triangulation and researcher self-review.<br /><strong>Results:</strong> The findings of the research are presented under the titles of: "The Obesity of Structure and the Evaporation of Agency”, "Pleasure in the Shadow of Suffering", "The Ladder of Suffering", "The Dysfunction of Birth", and "Justice in the Crossroads".<br /><strong>Conclusions</strong>: The findings show that in Khayyam's poem, man, who has no advantage for the world, has unwillingly and without choosing, entered the game of life in which justice is absent, and in this structural life, he is constantly in an anomic state of suffering that he cannot fight effectively. However, as a solution, it is better to seek pleasure in the midst of this suffering, smile, and realize the importance of the moment as long as he has life in his body. <strong>هدف</strong>: آنتی‌ناتالیسم، مکتبی است که تولد فرزند را غیر‌اخلاقی می‌داند چرا که در این مکتب، جهان پر از رنج‌هایی به تصویر کشیده می‌شود که نه تنها هیچگاه تمام نمی‌شود، بلکه فاقد هر نوع مزیتی برای ارتقای فرد و جامعه نیز تلقی می‌شود. هدف این پژوهش، نشان دادن نشانه‌های تفکر آنتی‌ناتالیسم در اشعار خیام – یکی از شاعران و فیلسوفان شناخته شده ایرانی- است.<br /><strong>روش پژوهش</strong>: در این مطالعه، از روش تحلیل محتوای کیفی استفاده شده و با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند، ابتدا رباعیات در تناقض با فلسفه تولد و وجود انسان و سپس در مراحل بعدی، اشعاری که بیشترین همخوانی مفهومی با آنتی‌ناتالیسم را داشت به عنوان نمونه نهایی انتخاب شد. واحد تحلیل، مصراع در نظر گرفته شد. نهایتا اعتبار پژوهش توسط مثلث‌سازی داده‌ها و خودبازبینی محقق، تایید شد.<br /><strong>یافته‌ها</strong>: یافته‌های پژوهش، ذیل عناوین فربهی ساختار و تبخیر عاملیت، لذت در سایه رنج، نردبان رنج، بی‌کارکردی تولد و عدالت در محاق می‌گنجد.<br /><strong>نتیجه‌گیری</strong>: یافته‌ها نشان می‌دهد در شعر خیام، انسان که مزیتی برای جهان ندارد، ناخواسته و بدون اینکه انتخاب کند، وارد بازی حیات شده که عدالت در آن ناپیداست و در این زندگی ساختارین، دائما دچار وضعیت آنومیکی از رنج است که نمی‌تواند با آن به طور موثری پیکار کند اما به عنوان راهکار، بهتر است در انبوه همین رنج‌ها، دنبال لذت برود، لبخند زند و اهمیت لحظه را تا هنگامی که جان در بدن دارد، دریابد. آنتی ناتالیسم خیام نردبان رنج فربهی ساختار تبخیر عاملیت https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21154_7d38daeec57dd6b4e0138ec62d6be80a.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 The Components of Masculine Gender in Ibn ʿArabī’s Thought مؤلفه‌های جنسیت مردانه در اندیشه ابن‌عربی 667 686 21582 10.22034/jpiut.2026.71149.4436 FA اکرم عسکرزاده مزرعه دانشیار گروه فلسفه، دانشگاه محقق اردبیلی. اردبیل. ایران سید علی علم الهدی استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Journal Article 2026 01 29 Femininity and masculinity are two correlative concepts, each of which can only be defined and explained by reference to the characteristics of the other. This article seeks to articulate the ontological, practical, and epistemological components of masculine identity in Ibn ʿArabī’s thought. The central signifier of masculine identity is "unity," whereas the central signifier of feminine identity is "multiplicity." This unity manifests itself ontologically at the level of aḥadiyya (uniqueness), whose characteristic is inclusivity, symbolized by Adam. From a practical perspective, unity is reflected in integration and order, exemplified by God's manifestation in the station of raḥmāniyya (all-encompassing mercy), with Idrīs serving as its symbol. The realization of unity in epistemological terms occurs through manifestation at the level of intellect (ʿaql), characterized by a transcendental, formless, and holistic understanding of reality, symbolized by Moses. Therefore, masculine identity, given the three aforementioned components, is oriented toward the arc of ascent (qaws al-ṣuʿūd) and the movement from multiplicity toward unity. This identity fundamentally seeks to gather and harmonize multiplicities under a singular entity. Its mode of perception and understanding is such that it grasps multiplicities in coherence with one another, in terms of a single whole, possessing a holistic understanding of reality. زنانگی و مردانگی دو مفهوم متضایف هستند که تعریف و تبیین هر یک مستلزم بیان ویژگی‌های طرف مقابل است. این مقاله درصدد است مؤلفه‌های وجودشناختی، عمل‌شناختی و معرفت‌شناختی هویت مردانه را در اندیشه ابن‌عربی بیان کند. دالِّ مرکزی هویت مردانه «وحدت» است، درحالی که دالِّ مرکزی هویت زنانه «کثرت» به شمار می‌آید. این وحدت خود را در بُعد وجودشناختی در مرتبۀ احدیت نشان می‌دهد، که خاصیت اصلی آن جامعیت است و نماد آن حضرت آدم (ع) است. از منظر عمل‌شناختی، وحدت در یکپارچه‌سازی و نظم‌دهی تجلی می‌یابد؛ تجلی خداوند در مقام رحمانیت نشان آن است و نماد آن در تفکر ابن‌عربی حضرت ادریس (ع) معرفی می‎‌شود. تحقق وحدت در بُعد معرفت‌شناختی با تجلی در مقام عقل صورت می‌گیرد، که ویژگی آن شناخت تنزیهی و بدون صورت و کل گرایانه از حقیقت است و نماد آن حضرت موسی (ع) است. بنابراین جنسیت مردانه در تفکر ابن‌عربی با توجه به سه مؤلفه یادشده، هویتی است که ناظر به قوس صعود و حرکت از کثرت به سوی وحدت می‌باشد. این هویت اصولاً سعی دارد کثرات را ذیل یک امر یگانه جمع‌آوری و هماهنگ سازد. نحوه ادراک و فهم این هویت به گونه‌ای است که کثرات را در انسجام باهم و در قالب یک کل واحد درمی‌یابد و فهمی کل‌گرایانه از حقیقت دارد؛ هویتی است که به دنبال جمع کردن و ایجاد سازگاری امور متباین در خویشتن است. جنسیت تذکیر مردانه زنانه ابن‌عربی https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21582_a916c98413e7120a8c7734449bfdc462.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 The Simple yet Elusive: The Intertwinement of Ideology and Law in the Trajectory of Philosophical Thought (From Habermas to Foucault and Rancière) سَهلِ مُمتنع: امتزاج ایدئولوژی با قانون در سیر اندیشه‌های فلسفی (از هابرماس تا فوکو و رانسیر) 687 704 21621 10.22034/jpiut.2026.70993.4397 FA نوید زمانه قدیم استادیار گروه حقوق، موسسه آموزش عالی رشدیه، تبریز، ایران. امین حاجی وند پژوهشگر پسادکتری و مدرس مدعو، گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. 0000-0002-3451-9631 Journal Article 2025 12 29 The aim of this research is to analyze the multilayered relationship between ideology and law in the evolution of contemporary philosophical thought; a relationship that has often been explained in a one-dimensional or reductionist manner in the literature on the philosophy of law, and its complexities have been neglected. Focusing on three central approaches—Habermas, Foucault, and Rancière—and considering their formative theoretical backgrounds in Althusser, Arendt, and Lefebvre, this article seeks to show why the fusion of ideology with law is both self-evident and elusive; something that is referred to as the “impossible simpleton.” Methodologically, the present research is based on a critical-conceptual analysis and genealogy of legal discourses, and uses the main texts of the three thinkers to extract normative, power-oriented, and conflictual patterns in understanding law. The research findings show that law is linked to ideology at three levels; The legitimizing discursive level in Habermas, the disciplinary-power level in Foucault, and the discursive-liberatory level in Rancière. These three levels are neither fused into a single theory nor reducible to each other; rather, they collectively provide a multilayered picture of the ideological functioning of law. The final conclusion of the article is that law is not simply an instrument of legitimacy, nor simply a mechanism of power, nor simply a field of emancipation, but a multilevel arena in which ideology is both produced and reproduced, and is also capable of interruption, critique, and resistance. This summary paves the way for more complex analyses in legal theory, particularly in the areas of legitimacy, human rights, and penal policies. هدف این پژوهش تحلیل چندلایه رابطه ایدئولوژی و قانون در سیر تحول اندیشه فلسفی معاصر است؛ رابطه‌ای که در ادبیات فلسفه حقوق اغلب به‌صورت تک‌بعدی یا تقلیل‌گرایانه تبیین شده و از پیچیدگی‌های آن غفلت شده است. این مقاله با تمرکز بر سه رویکرد محوری هابرماس، فوکو و رانسیر و با در نظر گرفتن پیش‌زمینه‌های نظریِ شکل‌دهنده آن‌ها نزد آلتوسر، آرنت و لُفور، در پی آن است که نشان دهد چرا امتزاج ایدئولوژی با قانون هم بدیهی و هم گریزان از فروکاست است؛ امری که از آن با عنوان «سهل ممتنع» یاد می‌شود. از نظر روش‌شناختی، پژوهش حاضر بر تحلیل مفهومی–انتقادی و تبارشناسی گفتمان‌های حقوقی استوار است و از متون اصلی سه متفکر برای استخراج الگوهای هنجاری، قدرت‌محور و نزاعی در فهم قانون بهره می‌گیرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قانون در سه سطح با ایدئولوژی پیوند می‌خورد؛ سطح گفتمانیِ مشروعیت‌بخش نزد هابرماس، سطح انضباطی– قدرتی نزد فوکو و سطح نزاعی– رهایی‌بخش نزد رانسیر. این سه سطح نه قابل ادغام در یک نظریه‌اند و نه قابل تقلیل نسبت به یکدیگر؛ بلکه در مجموع تصویری چندلایه از کارکرد ایدئولوژیک قانون فراهم می‌آورند. نتیجه نهایی مقاله آن است که قانون نه صرفاً ابزار مشروعیت، نه صرفاً سازوکار قدرت و نه صرفاً میدان رهایی، بلکه عرصه‌ای چندسطحی است که در آن ایدئولوژی هم تولید و بازتولید می‌شود و هم امکان انقطاع، نقد و مقاومت دارد. این جمع‌بندی راه را برای تحلیل‌های پیچیده‌تر در نظریه حقوق، به‌ویژه در حوزه مشروعیت، حقوق بشر و سیاست‌های کیفری، هموار می‌کند. ایدئولوژی سیاست قانون گفتمان فلسفی مشروعیت https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21621_d5f375cb1b83784b57f931a45fc7bf66.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Conditions of Possibility for Subjectivity; from death drive to ideological fantasy شرایط امکان سوبژکتیویته؛ از رانه مرگ تا فانتزی ایدئولوژیک 705 728 21822 10.22034/jpiut.2026.72287.4499 FA امیرمحمد قدس علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز محمود صوفیانی استادیار گروه فلسفه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2026 05 06 This research investigates the problem of the Subject and the modalities of its conceptualization within the framework of contemporary philosophy. In this context, both the critique of the modern substantial subject and various scientistic approaches have converged to negate the subject’s ontological truth. In response to this trajectory, the present study re-evaluates the nexus between German Idealism (specifically Hegel and Schelling) and Freudian-Lacanian psychoanalysis through the lens of Slavoj Žižek’s scholarship. By doing so, it elevates the status of the subject from a mere empirical or psychological category to an ontological one. The findings suggest that the subject is not a positive entity but rather a gap or a "constitutive negativity" that constitutes the intersection of psychoanalysis, philosophy, and politics. The primary objective of this paper is to provide a genealogy of these three domains and to elucidate the possibility of their convergence, thereby delineating a new horizon that conceptualizes the human psyche and the unity of Being through the prisms of lack and negativity. This inquiry ultimately seeks to facilitate an understanding of the political as an ontological category, while providing a framework for the critique of ideology, the political subject, and the redefinition of emancipation and freedom. این پژوهش به بررسی مسئله سوژه و نحوه فهم و تبیین آن در بستر فلسفه معاصر می‌پردازد؛ جایی که از یک‌سو نقد سوژه جوهری مدرنیته و از سوی دیگر رویکردهای علم‌گرایانه، هر دو به نوعی به انکار حقیقت سوژه منجر شده‌اند. در واکنش به این روند، مطالعه حاضر با بازخوانی پیوند میان ایدئالیسم آلمانی (به‌ویژه هگل و شلینگ) و روان‌کاوی فرویدی-لاکانی در پرتو آثار اسلاوی ژیژک، جایگاه سوژه را از سطحی تجربی یا روان‌شناختی به مرتبه‌ای هستی‌شناختی ارتقا می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که سوژه نه یک موجودیت ایجابی، بلکه شکاف یا «منفیت برسازنده‌ای» است که نقطه تلاقی روان‌کاوی، فلسفه و سیاست را شکل می‌دهد. هدف اصلی این نوشتار، تبارشناسی این سه حوزه و تبیین امکان پیوند آن‌ها برای ترسیم افقی نو است که از روان انسان تا وحدت هستی را ذیل فقدان و منفیت می‌اندیشد و راه را برای فهم امر سیاسی به‌مثابه امری اونتولوژیک و نقد ایدئولوژی، سوژه سیاسی و بازتعریف رهایی و آزادی هموار می‌کند. سوبژکتیویته رانه مرگ منفیت برسازنده فانتزی ایدئولوژی امر سیاسی https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21822_868ec23e46d3965782ea259f3a937b72.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Apodictic Evidence and Horizonal Consciousness in Husserl’s Phenomenology: a reflection on the problem of Husserl’s cartesianism from Ideas I to First Philosophy بداهت یقینی و آگاهی افقمند در پدیدارشناسی هوسرل: تأملی بر مسئلۀ دکارت‌گرایی هوسرل بر اساس کتاب ایده‌ها 1 و درسگفتارهای فلسفۀ اولی 729 746 21930 10.22034/jpiut.2026.70110.4330 FA منصور کاظم بیکی دانشجوی دکتری فلسفه، دانشگاه تهران، تهران، ایران. احمد رجبی استادیار گروه فلسفه، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 11 12 For Husserl, the ultimate criterion for knowledge and also for the establishment of phenomenology is apodicticity. An experience that has certain self-evidence reveals its object adequately and indubitably. The possibility of founding philosophy on the basis of apodictic evidence has been criticized by some later phenomenologists as “Cartesianism”. By understanding and expanding the concept of "horizon", not only has the idea of the accessibility of apodictic evidence in Husserl's earlier thoughts undergone a change, but also has made various interpretations of Husserl's phenomenological method. In this paper, by describing the concept of horizon in Ideas I and First Philosophy II, we will discuss the role of this concept in changing Husserl's attitude towards the apodictic beginning of phenomenology. By examining Landgerbe's interpretation of Husserl's Cartesianism, we will show that Husserl, revising the definition of apodicticity, finally, by discovering the psychological and life-world paths toward phenomenological reduction, understood the limitations of the Cartesian path of reduction, but he still believes in the absolute foundation of philosophy. در آثار مختلف هوسرل، ملاک نهایی برای شناخت و نیز برای تأسیس پدیدارشناسی، بداهت یقینی عنوان شده است. تجربه‌ای که واجد بداهت یقینی است، متعلقش را به‌نحو تام و غیرقابل شک آشکار می‌کند. امکان آغاز فلسفه و شناخت بر مبنای یقینِ تغییرناپذیر، مورد نقد پدیدارشناسان بعدی قرارگرفته و هوسرل را -دست‌کم در دوره‌ای از اندیشه‌اش- متهم به دکارت‌گرایی نموده است. با درک و بسط مفهوم «افق» و افقمندی آگاهی، نه‌تنها ایدۀ دسترس‌پذیری بداهت یقینی در اندیشه‌های متقدم هوسرل، دچار تغییر شده، بلکه تفاسیر مختلفی را از روش پدیدارشناسی هوسرل پدید آورده است. در مقالۀ حاضر ضمن بررسی مفهوم افق در کتاب اول <em>ایده‌ها </em>و جلد دوم درسگفتارهای <em>فلسفۀ اولی</em>، به نقش این مفهوم در تغییر نگرش هوسرل نسبت به آغاز یقینی پدیدارشناسی می‌پردازیم و با بررسی تفسیر لاندگربه از دکارت‌گرایی هوسرل، نشان می‌دهیم که هوسرل ضمن تجدید نظر در تعریف بداهت یقینی، نهایتاً با کشف طریق روانشناختی و طریق زیست‌جهان در تحویل پدیدارشناختی، محدودیت‌های طریق دکارتی تحویل را دریافته است اما همچنان به آغاز مطلق فلسفه باورمند است. افق افقمندی آگاهی بداهت یقینی دکارت‌گرایی هوسرل https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21930_0f394971a4ce3964cdac38fa89ee9481.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 06 22 Giambattista Vico's Conception of Imagination and Its Educational Implications تخیل از منظر جامباتیستا ویکو و دلالت‌های تربیتی آن 747 766 21760 10.22034/jpiut.2026.71798.4455 FA اشکان کریمی دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. سید مهدی سجادی استاد گروه علوم تربیتی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران میثم سفیدخوش استادیار گروه حکمت و کلام، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران محسن ایمانی دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. Journal Article 2026 03 16 In the dominant philosophical tradition, imagination has generally been regarded as subordinate and ancillary to reason. This article examines the concept of imagination in the philosophy of Giambattista Vico and demonstrates that, in his thought, imagination is not a secondary faculty but rather the foundational basis for the possibility of thought, knowledge, and truth. Criticizing Cartesian rationalism, Vico considers imagination a fundamental element of human nature and a necessary condition for learning, self-knowledge, and social life. The present study shows that, according to Vico’s principle that “truth is made” (verum factum), knowledge is not the mere accumulation of abstract concepts but the product of human creative activity manifested in language, myth, metaphor, and narrative. From this perspective, poetry, history, literature, and rhetoric acquire a central role in contemporary moral and intellectual education. Vico presents imaginary forms as the primary origin of human thought and culture. In his view, metaphor, myth, and poetic language are not merely ornamental or literary devices; rather, they constitute primary cognitive mechanisms that enable the understanding of the world and self-knowledge. Analysis of the interconnection between imagination and rhetoric in Vico’s thought reveals that effective education requires the integration of reason and imagination, as well as attention to the emotional, symbolic, and linguistic dimensions of human experience. The article argues that the exclusion of imagination from the educational process reduces education to the mere transmission of information, whereas the true aim of education is the transformation of character and the cultivation of sound judgment and wisdom. Ultimately, this study emphasizes the necessity of rethinking contemporary educational systems in light of Vico’s imagination-centered and humanistic approach. در سنت غالب فلسفی، تخیل عموماً به مثابه قوه‌ای فرعی و تابع خرد مفروض شده است. این مقاله به بررسی مفهوم تخیل در فلسفة جامباتیستا ویکو می‌پردازد و نشان می‌دهد که تخیل در اندیشة او نه قوه‌ای تبعی، بلکه بنیان امکان اندیشه، معرفت و حقیقت است. ویکو با نقد عقل‌محوری دکارتی، تخیل را عنصری بنیادی در طبیعت بشر و شرط امکان یادگیری، خودشناسی و حیات اجتماعی می‌داند. مقاله حاضر نشان می‌دهد که بر اساس اصل «حقیقت ساخته می‌شود»، دانش نه حاصل انباشت مفاهیم انتزاعی، بلکه محصول کنش خلاقه انسان در زبان، اسطوره، استعاره و روایت است. از این منظر، شعر، تاریخ، ادبیات و فصاحت جایگاهی محوری در تربیت اخلاقی و فکری معاصر می‌یابند. ویکو صور خیالی را خاستگاه اولیة تفکر و فرهنگ بشری معرفی می‌کند. از منظر وی استعاره، اسطوره و زبان شاعرانه نه ابزارهای تزئینی و ادبی صرف، بلکه مکانیسم‌های شناختی اولیه‌اند که امکان فهم جهان و معرفت نفس را فراهم می‌آورند. تحلیل پیوند تخیل و فصاحت در اندیشة ویکو آشکار می‌سازد که آموزشِ مؤثر مستلزم ترکیب خرد و تخیل و توجه به ابعاد عاطفی، نمادین و زبانی تجربة انسانی است. مقاله استدلال می‌کند که حذف تخیل از فرآیند آموزشی به فروکاستن آموزش به انتقال اطلاعات می‌انجامد، در حالی که هدف تربیت، دگرگونی شخصیت و پرورش توان قضاوت و حکمت است. در نهایت، این پژوهش بر ضرورت بازاندیشی در نظام‌های آموزشی با الهام از رویکرد تخیل‌محور و انسان‌گرایانة ویکو تأکید می‌کند. تخیل تعلیم و تربیت صور خیالی فصاحت ویکو https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21760_5080716ef7244f33066e900631ce3815.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 07 18 Greek Tragedy and Its Epistemological-Educational Role in Plato Philosophical System تراژدی یونانی و نقش معرفتی- تربیتی آن، در دستگاه فلسفی افلاطون 767 784 21178 10.22034/jpiut.2026.71251.4425 FA سهاد خضر کریم دانشجوی دکتری، گروه فلسفه هنر، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران علی اصغر مروت استادیار گروه فلسفه هنر، دانشگاه بوعلی سینا همدان، ایران علی سلمانی دانشیار، گروه فلسفه هنر، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران Journal Article 2026 01 24 This article examines Plato's critical view of Greek tragedy and its function. Plato does not consider tragedy to be just one art or a specific genre of art. In his view, tragedy contains a specific worldview that is current and dominant among people. It is true that Plato's view of tragedy is influenced by his general view of art, but what makes tragedy so important is the way of life in which it is promoted and praised. To examine Plato's view of tragedy and its function, an attempt was first made to examine the concept of "mimesis" (imitation/representation) in Plato's treatises. By examining this concept, it became clear that imitation, as the essence of art, is not in itself negative. It is true that Plato speaks of a reprehensible and objectionable type of imitation in some passages, but this type of approach cannot be generalized to the entire meaning of art. The type of imitation used in the arts determines the Platonic view of it. Imitation that is influenced by the creation, or more precisely, the birth of works of art, is not only not reprehensible, but also necessary and essential; on the contrary, imitation of objects and affairs existing in the world due to its distance from truth is reprehensible and undesirable. After clarifying Plato's dual view of art, we turned to parts of Plato's treatises in which tragedy and its usual functions are implicitly referred to. By nourishing and strengthening the lower part of the soul, ordinary tragedy has a psychological and morally destructive effect on the audience, portrays death as the greatest evil, encourages mourning, and most importantly, promotes a worldview based on the rule of "Moira" (fate). In contrast, Plato believes in a kind of ideal tragedy that represents the "most beautiful and best life" (i.e., a life dedicated to wisdom and virtue). This type of tragedy is not an existing literary genre, but a "project" to be realized in the form of a philosophical life (Socrates in the <em>Phaedo</em>) and an ideal constitution (Magnesia in the <em>Laws</em>). The most important function of this type of tragedy is to purify the soul by separating it from bodily attachments and directing it towards wisdom and virtue مقاله حاضر دیدگاه انتقادی افلاطون نسبت به تراژدی یونانی و کارکرد آن را بررسی می‌کند. افلاطون تراژدی را تنها یک هنر یا ژانر هنری خاص نمی‌داند. از نظر او تراژدی حاوی نوعی جهان‌بینی خاص است که در میان مردم جاری و حاکم است. درست است که نگاه افلاطون به تراژدی متأثر از نگاه کلی او در مورد هنر است، اما آنچه سبب می‌شود تراژدی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار باشد، نوعی سبک زندگی است که در آن ترویج شده و مورد ستایش قرار می‌گیرد. برای بررسی دیدگاه افلاطون در مورد تراژدی و کارکرد آن، ابتدا تلاش شد تا مفهوم «میمسیس» (تقلید/ بازنمایی) در رساله‌های افلاطونی مورد بررسی قرار دهیم. با بررسی این مفهوم مشخص شد که تقلید به عنوان ذات هنر، فی‌نفسه امر منفی و سلبی نیست. درست است که افلاطون در برخی از فقرات از نوعی تقلید مذموم و ناپسند صحبت می‌کند، اما نمی‌توان این نوع برخورد را در مورد کل معنای هنر تعمیم داد. نوع تقلید به کاررفته در هنرها، دیدگاه افلاطونی را نسبت به آن مشخص می‌کند. تقلیدی که به خلق و به عبارت دقیق‌تر زایش آثار هنری متأثر از حقیقت می‌شود، نه تنها مذموم نیست که لازم و ضروری نیز می‌باشد؛ در مقابل، تقلید از اشیا و امور موجود در عالم به واسطه دوری از حقیقت، مذموم و ناپسند است. بعد از مشخص شدن نگاه دوگانۀ افلاطون به هنر، به سراغ بخش‌هایی از رسالات افلاطونی رفتیم که در آنها بطور ضمنی به تراژدی و کارکردهای معمول آن اشاره شده است. تراژدی معمول با تغذیه و تقویت بخش پایین‌تر نفس، تأثیر مخرب روانی و اخلاقی بر مخاطب می‌گذارد، مرگ را بزرگ‌ترین شر به تصویر می‌کشد، سوگواری را تشویق می‌نماید، و مهم‌تر از همه، جهان‌بینی مبتنی بر حاکمیت «مویرا» (سرنوشت) را ترویج می‌کند، اما در مقابل، افلاطون به نوعی تراژدی آرمانی معتقد است که بازنمایی «زیباترین و بهترین زندگی» (یعنی زندگی وقف‌شده به خرد و فضیلت) است. این نوع تراژدی نه یک ژانر ادبی موجود، بلکه یک «پروژه» است که باید در قالب زندگی فیلسوفانه (سقراط در <em>فایدون</em>) و قانون اساسی آرمانی (مگنزیا در <em>قوانین</em>) تحقق یابد. مهم‌ترین کارکرد این نوع تراژدی، تطهیر نفس از طریق جدا کردن آن از تعلقات بدنی و هدایت آن به سوی خرد و فضیلت است تراژدی افلاطون جهان ایده‌آل معرفت‌شناسی آموزش https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21178_8bcc6868c1f272c34bb5d767bd48d8fe.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 07 18 The Critique and Reinterpretation of the Conflict Between Pippin’s and Žižek’s Readings of Hegel: Proposing a New Interpretation Based on Fundamental Historical Transformations Toward the Attainment of Freedom نقد و بازخوانی تعارض تفسیرهای پیپین و ژیژک از هگل: ارائه خوانشی نو، مبتنی بر تحولات بنیادین تاریخی برای دستیابی به آزادی 785 804 21573 10.22034/jpiut.2026.70265.4343 FA سامان معصومی دانشجوی دکتری، گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. محمد مشکات دانشیار گروه فلسفه، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران Journal Article 2025 11 20 Objective: This article examines two conflicting interpretations of Hegel’s philosophy regarding Concrete Freedom in relation to Historical Context. Robert Pippin, based on his particular reading of Hegel, emphasizes participation in existing institutions and historical rationality, conceiving freedom within the framework of modern society and gradual reform. In contrast, Slavoj Žižek, drawing on a distinct intellectual system shaped by his unique engagement with Hegel, argues that genuine freedom is only possible through revolutionary ruptures, emphasizing a radical critique of ideological structures and the internal contradictions of the system.The aim of this article is to analyze this conflict and propose a resolution derived from the of Hegel’s general system of philosophy and his philosophy of history. By focusing on an understanding of and Historical Time Awareness regarding historical change-points, the article shows how both perspectives are incomplete and neither, on its own, provides a comprehensive view of the dialectical development of society. Nevertheless, the two can be integrated through a new synthesis within the Hegelian dialectic.  Methods: conceptual analysis and critical comparison Results: The findings suggest that freedom is achieved neither solely through participation in existing institutions (Pippin) nor exclusively through radical critique (Žižek), but rather through a dynamic and historically aware engagement with history, especially by attending to decisive historical change-points. هدف: این مقاله به بررسی دو تفسیر متعارض از فلسفه هگل در رابطه با آزادی انضمامی در نسبت با ساختارهای موجود و بستر تاریخی می‌پردازد. رابرت پیپین مبتنی بر تفسیر خاص خودش از هگل، با تأکید بر مشارکت در نهادهای موجود و عقلانیت تاریخی، آزادی را در چارچوب جامعه مدرن و اصلاح تدریجی ممکن می‌داند. در مقابل، اسلاوی ژیژک بر اساس نظام فکری متمایزی که حاصل تعامل خاص او با هگل است، با نقد رادیکال ساختارهای ایدئولوژیک و تأکید بر تضادهای درونی این نظام، آزادی واقعی را تنها از طریق گسست‌های انقلابی ممکن می‌داند. هدف این مقاله، تحلیل این تعارض و ارائه راه‌حلی برآمده از نظام کلی فلسفة هگل و فلسفه تاریخ اوست که با تمرکز بر درک و زمان‌شناسیِ «تحولات بنیادین تاریخی» نشان می‌دهد چگونه هر دو دیدگاه ناقص هستند و هیچکدام به تنهایی، نگاه جامعی به سیر دیالکتیکی جامعه ندارند، و در عین حال، با سنتزی جدید در بستر دیالکتیک هگلی قابل تلفیق هستند.  روش پژوهش: تحلیل مفهومی، و مقایسه انتقادی. یافته‌ها: آزادی نه صرفاً از طریق مشارکت در نهادهای موجود (پیپین) و نه تنها با نقد رادیکال (ژیژک)، بلکه در تعامل پویا و مبتنی بر زمان‌شناسی، و به خصوص توجه به نقاط عطف تاریخی، محقق می‌شود.       هگل آزادی انضمامی پیپین ژیژک بستر تاریخی تحولات بنیادین تاریخ زمان‌شناسی https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21573_67df1faf26284401ea9a658bae9d8f2f.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 07 18 The Position of Religion and Mysticism in the Process and Model of Ibn Abi Jumhur Ahsa’ei Dialogical Philosophy جایگاه دین و عرفان در فرایند و الگوی فلسفۀ گفتگومحور ابن ابی‌جمهور احسائی 805 824 21929 10.22034/jpiut.2025.68823.4170 FA حسام الدین مؤمنی شهرکی استادیار پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی، تهران، ایران. سید مختار موسوی استادیار موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموش عالی، تهران، ایران. Journal Article 2025 08 25 Philosophy has consistently maintained a relationship with the two domains of religion and mysticism. This relationship has at times manifested as opposition and at other times as dialogue and intellectual interaction. In the latter case, these interactions between philosophy, religion, and mysticism have given rise to distinct processes and models of philosophizing. The present research, employing documentary methods alongside logical and deductive analysis, examines the position of religion and mysticism within the process and model of the dialogical philosophy of Ibn Abī Jumhur Ahsa’ei, a prominent Shia intellectual of the medieval Islamic period. It demonstrates how these two elements shaped his intellectual structure. The process of Ibn Abī Jumhur's philosophizing unfolds as follows: Upon 1. encountering the opposition among philosophers, religious scholars, and Sufis, he seeks to resolve this antagonism. Consequently, 2. he endeavors to discover and understand the nature of the relationships between the science of philosophy and the sciences of theology and mysticism. He realizes that philosophy shares a unity of subject matter with theology and mysticism, while simultaneously, discursive philosophy differs methodologically from theology and mysticism. Therefore, 3. by comparing philosophy with religion and mysticism, he seeks to identify the strengths and weaknesses of philosophical reason. He concludes that philosophical reason is limited and weak at certain levels, and also that philosophical reason evolves through establishing dialogue with religion and mysticism and making use of them. Hence, to resolve the conflict and opposition among philosophers, religious scholars, and mystics, and considering the relationships of philosophy with theology and mysticism as well as the strengths and weaknesses of philosophy, it becomes necessary to 4. present a dialogical philosophy. Furthermore, the model of Ibn Abī Jumhur's dialogical philosophy comprises six components: Resolving the overarching problem of the conception of opposition among philosophy, theology, and Sufism. Utilizing revelatory and intuitive epistemic sources. Being influenced by and utilizing the viewpoints of mystics and illuminationist philosophers. Employing a religious approach to confirm and strengthen the rational method. Using transmitted and intuitive methods alongside the rational method. Establishing a comparative study between philosophy, religion, and mysticism to demonstrate the unity of purpose and perspective among the three distinct sciences of philosophy, theology, and mysticism. فلسفه همواره با دو حوزه دین و عرفان در ارتباط بوده است. این رابطه گاه به شکل تقابل و گاه به صورت گفتگو و تعامل اندیشه ظاهر شده است. در حالت دوم، این تعاملات فلسفه با دین و عرفان، فرایندها و الگوهای متفاوتی از فلسفه‌ورزی را پدید آورده است. پژوهش حاضر با استفاده از روش‌های اسنادی و تحلیل منطقی و قیاسی؛ به بررسی جایگاه دین و عرفان در فرایند و الگوی فلسفۀ گفتگومحور ابن‌ابی‌جمهور احسائی، اندیشمند برجسته شیعی در سده‌های میانه اسلامی، می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه این دو عنصر، ساختار فکری او را شکل داده‌اند. فرایند فلسفه‌ورزی ابن‌ابی‌جمهور اینگونه است که وقتی او با 1. تقابل میان فلاسفه، علمای دین و متصوفه مواجه می‌شود؛ می‌خواهد این تقابل را برطرف کند. پس 2. به دنبال کشف و فهم نوع مناسبات علم فلسفه با علم‌های الهیات و عرفان می‌رود و متوجه می‌شود که فلسفه از جهت موضوع با کلام (الهیات) و عرفان وحدت دارد و در عین حال فلسفه بحثی با کلام و عرفان دارای تفاوت روشی است. بنابراین 3. با مقایسه فلسفه با دین و عرفان به دنبال شناخت نقاط ضعف و قوت عقل فلسفی می‌رود و به این نتیجه می‌رسد که عقل فلسفی در برخی مراتب محدود و ضعیف است و نیز عقل فلسفی در اثر برقراری گفتگو با دین و عرفان و استفاده از آن‌ها تکامل می‌یابد. پس برای حل تعارض و تقابل میان فلاسفه، علمای دین و عرفا و با توجه به مناسبات فلسفه با الهیات و عرفان و نیز نقاط ضعف و قوت فلسفه باید 4. یک فلسفه گفتگومحور ارائه بدهد. همچنین الگوی فلسفۀ گفتگومحور ابن‌ابی‌جمهور دارای شش مؤلفه است که عبارتند از: حل کلان مسئله انگاره تقابل میان فلسفه، الهیات و تصوف؛ استفاده از منابع معرفتیِ وحیانی و شهودی؛ تأثیرپذیری و استفاده از دیدگاه عرفا و حکمای اشراقی مسلک؛ بهره‌گیری از رویکرد دینی برای تأیید و تقویت روش عقلی؛ استفاده از روش‌های نقلی و شهودی در کنار روش عقلی؛ و برقراری مطالعه تطبیقی میان فلسفه با دین و عرفان برای نشان دادن وحدت هدف و دیدگاه میان سه علم متمایز فلسفه، الهیات و عرفان. ابن‌ابی‌جمهور فرایند فلسفه‌ورزی الگوی فلسفی دین عرفان https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21929_fd085d5c287997de8c1a8414fcb8443f.pdf
دانشگاه تبریز مجله پژوهش های فلسفی 2251-7960 20 55 2026 07 18 Integumentum as a Philosophical Method in Bernardus Silvestris’s Cosmographia* پوشیده‌گویی رمزی به مثابه روش فلسفی در رساله جهان‌شناسی برناردوس سیلوستریس 825 844 21898 10.22034/jpiut.2026.73116.4601 FA اکبر حبیب اللهی نجف آبادی دانشجوی دکترا مطالعات قدیم و قرون وسطی در دانشگاه آتونوما بارسلونا Journal Article 2026 06 10 The Cosmographia, a work by Bernardus Silvestris, is one of the most prominent philosophical texts of the twelfth century. It narrates the process of creation in an allegorical form. The central issue of this study is to examine the function of the concept of philosophical-allegorical concealment, namely integumentum, as an epistemological strategy for reconciling the cosmology of Plato’s Timaeus with Christian doctrines in this work. The neglect of the role and function of integumentum in Bernardus’s Cosmographia by some thinkers and commentators led them to regard him as an atheist and heretic. This article examines how Silvestris employs integumentum not merely as a literary ornament, but as a “method for simultaneously expressing philosophical ideas and Christian doctrines.” Through the use of figures such as Noys and Silva, Bernardus envelops concepts such as divine intellect or providence and prime matter within a mythological framework, without establishing a strict boundary between philosophical concepts and Christian teachings. In Bernardus Silvestris’s Cosmographia, integumentum is a method through which “poetic storytelling” serves the presentation of “philosophical concepts and Christian doctrines.” By referring to Bernardus’s commentaries on the works of non-Christian philosophers such as Macrobius and on literary figures such as Virgil and Ovid, the Cosmographia can be read as a philosophical sacred text. رساله <em>جهان‌شناسی</em> ، اثر برناردوس سیلوستریس، یکی از برجسته‌ترین متون فلسفی قرن دوازدهم میلادی است؛ که فرآیند آفرینش را در قالبی استعاری روایت می‌کند. مسئله اصلی این مقاله، بررسی کارکرد و نقش پوشیده‌گویی رمزی-فلسفی به مثابه یک راهبرد معرفت‌شناختی برای آشتی‌دادن جهان‌شناسی رساله تیمائوس افلاطون با آموزه‌های مسیحیت در این اثر است. نادیده ‌انگاشتن نقش و کارکردپوشیده‌گویی رمزی-فلسفی در رساله <em>جهان‌شناسی</em> برناردوس از طرف برخی از متفکرین و مفسرین باعث شد تا او را ملحد و کافر قلمداد کنند. این مقاله بررسی می‌کند که سیلوستریس چگونه از پوشیده‌گویی رمزی-فلسفی نه به عنوان یک آرایه ادبی صرف، بلکه به عنوان «روشی برای بیان همزمان ایده‌های فلسفی و آموزه‌های مسیحی» استفاده می‌کند. برناردوس با به‌کارگیری شخصیت‌هایی مانند نویس و سیلوا ، مفاهیمی نظیر فکر یا مشیت خدا و ماده اولیه را در غلافی از اسطوره می‌پوشاند و مرزی بین مفاهیم فلسفی و آموزه‌های مسیحی قائل نیست. پوشیده‌گویی رمزی در رساله <em>جهان‌شناسی</em> برناردوس سیلوستریس، روشی است که از طریق آن، «داستان‌گویی شاعرانه» در خدمت ارائه «مفاهیم فلسفی و آموزه‌های مسیحی» قرار می‌گیرد. با ارجاع به شروح برناردوس بر آثار فیلسوفان غیر مسیحی مانند ماکروبیوس و ادیبانی همچون ویرژیل و اووید می‌توان رساله<em> جهان‌شناسی</em> را به عنوان یک متن مقدس فلسفی خواند. برناردوس سیلوستریس رساله جهان‌شناسی پوشیده‌گویی رمزی-فلسفی فیلسوفان مکتب شارتر آموزه‌های مسیحی https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_21898_146068590ba5b9c7a11d39274ccc3611.pdf