دگردیسی‌های مدرسه نوافلاطونی مطالعه موردی: پروکلوس و داماسکیوس

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسنده

استاد گروه فلسفه دانشگاه علامه طباطبائی.

چکیده

در طول تاریخ شکل گیری و بسط مدرسه(مکتب، سنت) نوافلاطونی، همانند بسیاری از سنت‌های فلسفی، دگرگونی ها - و به تعبیر ما در اینجا، دگردیسی‌ها - ی مختلفی را از نوع تغییر در آراء و دیدگاه‌های اخلاف نسبت به اسلاف، حتی در اصول و مبانی فکری می توان تشخیص داد. بحث در اینکه چگونه تغییر و تحول در مبانی اندیشه‌ها را می‌توان همچنان ذیل یک عنوان قرار داد و آنها را متعلق به یک مدرسه فلسفی دانست و اینکه ملاک وحدت یا کثرت در اندیشه‌های مابعدالطبیعی چیست، به مجال دیگری نیاز دارد، ولی همینقدر می‌توان گفت در ذیل عنوان مکتب نوافلاطونی، طیف وسیعی از اندیشه‌ها و جستارهای متفاوت و متنوع را می‌توان لحاظ کرد که بعضاً در تقابل یا یکدیگر قرار دارند، اما به رغم این اختلافات و تمایزات، روح مشترکی در میان آنها قابل تشخیص است که به تنهایی ضامن وحدت معنوی آنهاست و بیراه نیست که تحت یک سنت واحد فلسفی قرار گیرند. از زمره این دگردیسی‌ها، از مقایسه اندیشه‌های دو چهره نامدار این سنت فلسفی یعنی پروکلوس و شاگرد او داماسکیوس بدست می آید که با وجود همه اشتراکات نظری، در عناصر مهمی از دستگاه مابعدالطبیعی از یکدیگر فاصله گرفته اند. در این نوشتار، به جهت شهرت افزون تر پروکلوس، ابتدا خلاصه‌ای از مختصات نظام فلسفی و دیدگاه مابعدالطبیعی او را معرفی و سپس به نحو تفصیلی‌تر به بیان اندیشه خلف فلسفی او - داماسکیوس - در این عرصه خواهیم پرداخت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Transformations of the Neoplatonic School; A Case Study: Proclus and Damascius

نویسنده [English]

  • Hosein Kalbasi Ashtari
Professor of Philosophy . Allameh Tabataba'i University . Iran
چکیده [English]

Throughout the history of its formation and development, the Neoplatonic school (or tradition), like many other philosophical traditions, underwent various changes —or, as we refer to them here, "transformations." These are discernible as shifts in the doctrines and viewpoints of later thinkers compared to their predecessors, even concerning fundamental principles. While the question of how changes in foundational ideas can still be subsumed under a single heading and considered part of one philosophical school—and what the criterion for unity or plurality in metaphysical thought might be—requires a separate discussion, it can be stated that under the title of Neoplatonism, a wide spectrum of diverse and often contrasting ideas and inquiries can be observed. Despite these differences and distinctions, a common spirit discernible among them alone guarantees their spiritual unity, and it is not unfounded to place them within a single philosophical tradition. Among these transformations are those revealed by comparing the thought of two prominent figures of this tradition: Proclus and his student, Damascius. Despite all their theoretical commonalities, they diverged from one another in significant elements of their metaphysical systems. In this paper, due to Proclus's greater renown, we will first outline the key features of his philosophical system and metaphysical views. Subsequently, we will discuss the ideas of his philosophical successor, Damascius, in greater detail.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Plotinus
  • Proclus
  • Damascius
  • Intermediate Beings
  • Enneads
  • Triadic Hypostases
الفا رونی ایلی. (۱۴۱۲). موسوعۀ أعلام الفلسفۀ العرب و الأجانب (ج ج1). دارالکتب العلمیّۀ.
‏‫بینای مطلق سعید؛ و سبزواری محمد جواد. (۱۳۹۶). اروس و تغییر معنای آن نزد پروکلوس. نشریه تاریخ فلسفه، (2)، 39-68.
‏‫حفنی عبدالمنعم. (بی‌تا). موسوعۀ الفلسفیّۀ. دار ابن زیدون.
‏‫رحیمیان، سعید و اسکندری زهرا. (۱۳۹۱). الهیات سلبی از دیدگاه پروکلوس. نشریه متافیزیک، (13)، 31-44.
‏‫ رحیمیان، سعید و اسکندری زهرا. (۱۳۹۲الف‌). صادر اول از دیدگاه پروکلوس و صدرالمتالهین. الهیات تطبیقی، (10)، 41-50.
رحیمیان، سعید و اسکندری زهرا. (۱۳۹۲ب‌). نفس از دیدگاه بروقلوس(پروکلوس) و شیخ اشراق،. تاریخ فلسفه، (4)، 17-42.
‏‫سلیمان حشمت، رضا. (بی‌تا). برقلس. دانشنامه جهان اسلام، جلد3، 148-154.
‏‫طرابیشی جورج. (۱۹۸۷). معجم الفلاسفۀ. دارلطلیعه.
‏‫کوررنگ بهشتی، رضا؛ بینای مطلق، سعید و کرباسی‌زاده، علی. (۱۳۹۳). شرح و بسط پروکلوس ازاشارات افلاطون به مسئلۀ شرور و نسبت آنها با عنایت و فاعلیت الهی. پژوهش‌های فلسفی، (13)، 27-48.
‏‫ کوررنگ بهشتی، رضا؛ بینای مطلق، سعید و کرباسی‌زاده، علی. (۱۳۹۴). «افلاطون الاهی»؛ تفسیر الهیاتی پروکلوس از گفت‌و‌گو‌های افلاطون. نشریه اندیشه دینی، (شماره 57)، 89 تا 114.
‏‫گلن مورن جان ویلون. (۱۳۷۶). پروکلوس و نظام فلسفی او. (رحیمیان سعید، مترجم)، کیهان اندیشه، (72)، 53-68.
Agathias. (1975). The histories (J. D. Frendo, Trans.). Berlin, Germany: Walter de Gruyter.
Audi, R. (2001). The Cambridge dictionary of philosophy. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Craig, E. (1998). Routledge encyclopedia of philosophy (Vol. 7). London, UK: Routledge.
Dillon, J. (1998). Routledge encyclopedia of philosophy (Vol. 1). London, UK: Routledge.
Borchert, D. M. (2006). Encyclopedia of philosophy (Vol. 2). Detroit, MI, USA: Macmillan Reference.
Gerd van Riel. (2010). Damascius. Leuven, Belgium: Leuven University Press.
Gillespie, C. C. (1981). Dictionary of scientific biography (Vol. 11). New York, NY, USA: Scribner’s Sons.
Mortley, R. (1986). From word to silence: Vol. 2. The way of negation, Christian and Greek. Bonn, Germany: Hanstein Verlag.
O’Meara, D. J. (2006). Patterns of perfection in Damascius’ Life of Isidore (Vol. 51). Leiden, Netherlands: Brill.
Opsomer, J. (n.d.). Syrianus, Proclus, and Damascius.
Remes, P. (2008). Neoplatonism. Durham, UK: Acumen Publishing.
Sheffield, F. (2014). The Routledge companion to ancient philosophy. London, UK: Routledge.
Smith, A. (2001). Philosophy in late antiquity. London, UK: Routledge.
The Cambridge History of Philosophy in Late Antiquity. (2010). (Vol. 2). Cambridge, UK: Cambridge University Press.
CAPTCHA Image