موسیقی به مثابه ابزار تربیت و درمان روح در نظام تربیتی مولوی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد فلسفه هنر، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 استاد گروه فلسفه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

چکیده

این پژوهش کوششی برای بازخوانی نقش موسیقی در فرآیند تربیت و پالایش درونی انسان از دیدگاه مولوی است. در این مقاله، موسیقی نه صرفاً تجربه‌ای عرفانی یا آیینی، بلکه راهی برای درمان و بازسازی روان انسان تلقی شده است. مولوی در نظام فکری خویش، تربیت را فرآیندِ بازگرداندن انسان به خویشتنِ اصیل می‌داند و موسیقی را یکی از مؤثرترین ابزارهای این بازگشت معرفی می‌کند؛ زیرا نغمه و ریتم از نظر او یادآور نغمه‌های ازلی و بهشتی است و شنیدن آن، نوعی بیداری و پالایش درونی را در جان آدمی برمی‌انگیزد. نوآوری این پژوهش در آن است که موسیقی در اندیشه مولوی نه صرفاً به‌عنوان «زمینه‌ی وجد و شور عرفانی»، بلکه به مثابه فرآیند خوددرمانی و تربیت احساسی تحلیل شده است؛ بدین معنا که مولوی از طریق تجربه‌ی زیباشناختیِ موسیقی و سماع، نوعی هماهنگی روانی، آرامش درونی و بازسازی وجودی را ممکن می‌سازد. بر این اساس، می‌توان نظام تربیتی مولوی را گونه‌ای «تربیت هنری و زیباشناختی» دانست که در آن، هنر و نغمه نه ابزار تفنن، بلکه زبانِ درمان روح و احیای انسانِ گرفتار در کثرت و فراموشی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Music as Implement of Training Remedy for Soul in Rumi's Educational System

نویسندگان [English]

  • Yasna Dadashpour 1
  • Mortaza Shajari 2
1 M.A. in Philosophy of Art, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
2 Professor, Department of Philosophy, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
چکیده [English]

This study is an attempt to reinterpret the role of music in the process of education and inner purification of the human being from Rumi’s perspective. In this article, music is viewed not merely as a mystical or ritual experience, but as a means of healing and reconstructing the human psyche. In Rumi’s intellectual system, education is understood as the process of returning the human being to their authentic self, and music is introduced as one of the most effective instruments for this return; for melody and rhythm, in his view, recall the primordial and heavenly tunes, and listening to them awakens the soul and stirs an inner refinement within the human spirit. The innovation of this study lies in the fact that music in Rumi’s thought is analyzed not simply as a context for mystical ecstasy and spiritual enthusiasm, but as a process of self-therapy and emotional cultivation. That is, through the aesthetic experience of music and dance (samā‘), Rumi enables a form of psychological harmony, inner tranquility, and existential renewal. On this basis, Rumi’s educational system may be regarded as a form of “artistic and aesthetic education,” in which art and melody are not tools of amusement, but the very language of healing the soul and reviving the human being trapped in multiplicity and forgetfulness. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rumy
  • Art
  • Education
  • Music
  • Sama
قرآن کریم
پازوکی، شهرام. (1400). «فلسفه فیثاغوری»، فرهنگ فلسفه، به سرپرستی غلامرضا امانی. تهران: انتشارات انجمن حکمت و فلسفه.
دهخدا، علی­اکبر. (1377). لغت نامه دهخدا، چاپ پنجم، تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
زرین‌کوب، عبدالحسین. (1377). پله پله تا ملاقات خدا، تهران: علمی.
زرین‌کوب، عبدالحسین. (1386). سرنی، جلد اول، چاپ یازدهم، تهران: علمی.
زمانی، کریم، (1383)،شرح جامع مثنوی معنوی، جلد چهارم، تهران: اطلاعات.
زیباکلام، فاطمه، حسینی، آسوده و دیگران. (1393). تحلیل و بررسی موسیقی از منظر تئودور ادورنو و دلالت‌های آن در تعلیم و تربیت، مجموعه آثار همایش بین‌المللی فلسفه تعلیم و تربیت در عمل.
شجاری، مرتضی و مختاری، فریبا. (1391). «حرکت حبی و غایت آن از دیدگاه ابن‌عربی و ملاصدرا»، پژوهشنامه عرفان، 4(7)، 64-78.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1388). موسیقی شعر، تهران: نشر آگه.
شیمل، آن ماری. (1387). من بادم و تو آتش، ترجمه فریدون بدره­ای، تهران: توس.
شیمل، آن ماری. (1384). ابعاد عرفانی اسلام، ترجمه عبدالرحیم گواهی، چاپ اول تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
فروبل. (1940). «تربیت انسان»، مجله هایدلبرگ، مقالات مربوط به تاریخ فلسفه، شماره 35.
قاسم‌پور راوندی، محسن و مهدوی راد، محمدعلی. (1379). «ظاهر و باطن در تفسیر عرفانی»، مدرس علوم انسانی، 4(2)، 125-141.
مولوی، جلال­الدین محمد. (1378). کلیات شمس تبریزی، تصحیح بدیع الزمان فروزانفر، چاپ چهارم، تهران: امیرکبیر‌.
مولوی، جلال­الدین محمد. (1363). مثنوی معنوی، به کوشش نیکلسون، تهران: امیرکبیر.
مولوی، جلال­الدین محمد. (1388). غزلیات شمس تبریز، گزینش و تفسیر محمدرضا شفیعی کدکنی، چاپ چهارم، تهران: سخن.
میرزابیگی، علی. (1376). نقش هنر درآموزش و پرورش و بهداشت روانی کودکان، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
محمدی، مریم. (1393). تاثیر روانشناسی موسیقی بر آموزش خط فارسی، نخستین همایش آموزش زبان و ادبیات فارسی، دوره اول، 604 - 609.
محمدی،کاظم. (1381). مولانا پیر عشق و سماع، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
نصر، سیدحسین. (1389). هنر و معنویت اسلامی، ترجمه رحیم قاسمیان، تهران: انتشارات حکمت.
The Holy Quran.
Dehkhoda, A. A. (1998). Dehkhoda Dictionary (5th ed.). University of Tehran Press. (in Persian)
Fröbel, F. (1940). The education of man. Heidelberg Journal, (35). (in Persian)
Mirzabeigi, A. (1999). The Role of Art in Education and Mental Health of Children. Publications of the Ministry of Culture and Islamic Guidance. (in Persian)
Mohammadi, K. (2002). Rummy, the Master of Love and Sama. Publications of the Ministry of Culture and Islamic Guidance. (in Persian)
Mohammadi, M. (2014). The impact of music psychology on teaching Persian script. In First Conference on Teaching Persian Language and Literature (pp. 604–609). (in Persian)
Nasr, S. H. (2010). Islamic Art and Spirituality (R. Ghasemian, Trans.). Hekmat Publications (in Persian)
Pazouki, S. (2021). Philosophy of Culture. G. Emami (Ed.), Tehran: Publications of the Iranian Institute of Philosophy (in Persian)
Qasempour Ravandi, M., & Mahdavi Rad, M. A. (2000). The outer and inner in mystical exegesis. Modares Humanities, 2(4), 125–141.
Rumi, J. M. (1984). The Spiritual Masnavi (R. A. Nicholson, Ed.). Amirkabir. (in Persian)
Rumi, J. M. (1999). The Complete Works of Shams Tabrizi (B. Forouzanfar, Ed., 4th ed.). Amirkabir. (in Persian)
Rumi, J. M. (2009). Ghazaliyat-e Shams Tabrizi (M. R. Shafiei Kadkani, Ed. & Annot., 4th ed.). Sokhan.
Schimmel, A. (2008a). I am Wind, you are Fire (F. Badrehei, Trans.). Toos. (in Persian)
Schimmel, A. (2008b). Mystical Dimensions of Islam (A. Gavahi, Trans., 1st ed.). Daftar-e Nashr-e Farhang-e Eslami. (in Persian)
Shafiei Kadkani, M. R. (2009). Poetry and Music, Agah Publication. (in Persian)
Shajari, M., & Mokhtari, F. (2012). Loving movement and its goal from the viewpoints of Ibn Arabi and Mulla Sadra. Journal of Mysticism Studies, (7), 64–78. (in Persian)
Zamani, K. (2004). Comprehensive Commentary on the Spiritual Masnavi (Vol. 4). Ettela'at. (in Persian)
Zarrinkoub, A. (1998). From Where to Meeting with God. Elmi. (in Persian)
Zarrinkoub, A. (2007). Sere-e Ney (Vol. 1, 11th ed.). Elmi. (in Persian)
Zibakalam, F., Hosseini, A., et al. (2014). Analysis and review of music from the perspective of Theodor Adorno and its implications in education. In Proceedings of the International Conference on Philosophy of Education in Practice. (in Persian)
CAPTCHA Image