تحلیل نقش و جایگاه شادی در فلسفه تعلیم و تربیت از منظر نل نادینگز

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 استاد گروه علوم تربیتی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

3 دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

4 استاد گروه علوم تربیتی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده

در دهه‌های اخیر، مفهوم شادی در تعلیم و تربیت از یک تجربه صرفاً روان‌شناختی به یک مسئله فلسفی، اخلاقی و اجتماعی ارتقا یافته است. نل نادینگز، فیلسوف برجسته تعلیم و تربیت، بر اساس نظریه «اخلاق مراقبت»، مفهوم شادی و تجربۀ شاد بودن را نه پیامدی تصادفی از یادگیری، بلکه هدفی ذاتی، اخلاقی و ضروری برای فرایند تعلیم و تربیت و رویکرد یاددهی و یادگیری در نظر می گیرد. مقاله حاضر با رویکرد و روش پژوهش تحلیلی_استنتاجی می‌کوشد نقش و جایگاه شادی و زیستن شاد بودن و زیستن در اندیشه نادینگز را واکاوی کند و نسبت آن را با مفاهیمی مانند مراقبت، عاملیت، گفت‌وگو، آزادی و مسئولیت اجتماعی تبیین و سپس بر آن مبنا، دلالت‌هایی را استخراج نماید. از نگاه نادینگز، تجربه‌ی اصیل شادی تنها در بستر روابط انسانی و اخلاقی، به‌ویژه در رابطه دوسویه معلم و دانش‌آموز شکل می‌گیرد. در این بافتار، شادی نه یک احساس زودگذر، بلکه کیفیتی بین‌فردی و اخلاقی است که از پذیرش، گوش‌سپاری فعال و حضور معنادار معلم در فرایند تربیت زاده می‌شود. همچنین، تجربه شادی اصیل زمانی تحقق می‌یابد که دانش‌آموز در مدرسه‌ای زندگی کند که در آن آزادی، عدالت، تفاوت و مشارکت دموکراتیک به رسمیت شناخته شده باشند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهند که تحقق شادی در نظام آموزشی نیازمند برقراری روابط انسانی و مراقبت محور، بازتعریف نقش معلم، مراعات دانش آموز، بازنگری در ساختار مدرسه، طراحی محیط‌های مراقبتی و گفت‌وگومحور، و فاصله‌گیری از رویکردهای آزمون‌محور و رقابت‌زده است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از نظریه نادینگز، الگوی مدرسه‌ای را پیشنهاد می‌کند که در آن «شادی» نه حاشیه‌ای، بلکه غایت و هدف تعلیم و تربیت است. چنین نگاهی می‌تواند گامی اساسی در راستای اعتلای اخلاق مراقبت، انسانی‌سازی آموزش، بازیابی کرامت معلم و دانش‌آموز، و تربیت شهروندانی مشارکت‌جو، معناطلب و اخلاق‌مدار باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Analysis of the Role and Position of Happiness in the Philosophy of Education from Nel Noddings' Perspective

نویسندگان [English]

  • Najmeh Dastouri 1
  • Seyed Mansour Marashi 2
  • Seyed Jalal Hashemi 3
  • Babak Shamshiri 4
1 PhD Candidate in Philosophy of Education, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
2 Professor, Department of Educational Sciences, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.
3 Associate Professor, Department of Educational Sciences, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.
4 Professor, Department of Educational Sciences, Shiraz University, Shiraz, Iran.
چکیده [English]

In recent decades, the concept of happiness in education has evolved from a merely psychological experience into a philosophical, ethical, and social issue. Nel Noddings, a prominent philosopher of education, drawing on the theory of "ethics of care," regards happiness and the experience of being happy not as an accidental byproduct of learning, but as an intrinsic, ethical, and necessary goal of the educational process and the teaching-learning approach. Using an analytical-inferential research method, this article seeks to examine the role and place of happiness and a joyful life in Noddings' thought, to explain its relationship with concepts such as care, agency, dialogue, freedom, and social responsibility, and, on that basis, to derive educational implications. From Noddings' perspective, authentic happiness can only be shaped within the context of human and ethical relationships, particularly in the reciprocal relationship between teacher and student. In this framework, happiness is not a fleeting emotion but an interpersonal and ethical quality that emerges from acceptance, active listening, and the meaningful presence of the teacher in the educational process. Furthermore, the experience of genuine happiness is realized when a student lives in a school where freedom, justice, difference, and democratic participation are recognized. The findings of this study indicate that realizing happiness in the educational system requires establishing human and care-centered relationships, redefining the role of the teacher, paying attention to the student, restructuring the school environment, designing caring and dialogue-based settings, and moving away from test-oriented and hyper-competitive approaches. Drawing on Noddings' theory, this study proposes a school model in which "happiness" is not marginal but rather the ultimate aim and goal of education. Such a perspective can be a fundamental step toward enhancing the ethics of care, humanizing education, restoring the dignity of both teacher and student, and nurturing citizens who are participatory, meaning-seeking, and ethically oriented.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Happiness in Education
  • Ethics of Care
  • Nel Noddings
  • Teacher-Student Relationship
  • Educational Aim

مراجع

بخشایش، علیرضا، مرتضوی، مهناز، و حائری، محمود. (1390). بررسی تطبیق مفهوم شادی و نشاط از دیدگاه اسلام و روان‌شناسی. فرهنگ در دانشگاه اسلامی، 1(1)، 84-101. https://sid.ir/paper/504493/fa
حصاری، یلدا؛ حیدری، محمدحسین؛ بختیار نصرآبادی، حسنعلی و هاشمی، سیدجلال. (1404). تحلیل منش معلمی از منظر اخلاق مراقبتی: استنتاج اصول تربیتی، علوم تربیتی، 32(1)، 225-244. https://doi.org/10.22055/edus.2025.48441.3690
زوار موسوی، سیده زهرا، قاضی‌نژاد، مریم، و اعظم آزاده، منصوره. (1399). شکل‌گیری گفتمانی شادی در ایران. مجله مطالعات اجتماعی ایران، 14(1)، 42-65. https://sid.ir/paper/954011/fa
شمشیری، بابک، و دستوری، نجمه. (1396). جایگاه شادی در نظام آموزشی ایران. کنفرانس ملی پژوهش های نوین ایران و جهان در روانشناسی، علوم تربیتی و مطالعات اجتماعی. https://sid.ir/paper/897267/fa
محجل، ندا. (1403). دین در فلسفه تعلیم و تربیت نل نادینگر، دوفصلنامه کاوش‌های فلسفه و دین، 3(6)، 7-19. https://doi.org/10.22080/jre.2024.27974.1211
هاشمی، سیدضیا، رضایی، محمد، و اکبرپوران، سپیده. (1395). از شادی تا نشاط, شادی در ساختار معنایی حاکم بر نظام آموزشی. تحقیقات فرهنگی ایران، 9(35) )، 183-204. https://sid.ir/paper/357919/fa
Alexander, H. (2013). Caring and agency: Noddings on happiness in education. Educational Philosophy and Theory, 45(2), 238–250. https://doi.org/10.1080/00131857.2012.721733
 Bakhshaei, A. R., Mortazavi, M., & Haiyari, M. (2011). The comparison of the concept of happiness and joy from the perspectives of Islam and psychology. Cultural Studies in Islamic University, 1(1), 84-101. SID. https://sid.ir/paper/504493/en(in Persian)
 Berges-Puyó, J. G. (2022). Ethical leadership in education: A uniting view through ethics of care, justice, critique, and heartful education. Journal of Culture and Values in Education, 7(2), 1–12.
Bergman, R. (2004). Caring for the ethical ideal: Nel Noddings on moral education. Journal of Moral Education, 33(2), 149–162. https://doi.org/10.1080/0305724042000215203
Browning, M., & Colgan, A. (2022). Care ethics, needs-recognition, and teaching encounters. Journal of Philosophy of Education, 57(3), 626–640. https://doi.org/10.1093/jope/joad018
Fry, G. W., & Chun, H. J. (2024). Happiness education. Routledge.
 Gupta, R. (2020). The Delhi happiness curriculum: A case study. International Journal of Wellbeing, 10(2), 52–69.
Hashemi, S. Z., Rezaei, M., & Akbarpouran, S. (2016). From happiness to joy: Happiness in the semantic structure dominating the educational system. Cultural Research, 9(3), 183-204. (in persian) https://sid.ir/paper/357919/en  
Hesari, Y., Heidari, M. H., Bakhtiar Nasrabadi, H. A. & Hashemi, S. (2025). Analyzing Teacher Character from the Perspective of Caring Ethics: Deducing Educational Principles. Journal of Educational Sciences, 32(1), 225-244. (in persian) https://doi.org/10.22055/edus.2025.48441.3690
Hochschild Ovalle, H., Nussbaum, M., Claro, S., Espinosa, P., & Alvarez, D. (2024). Happiness at School and Its Relationship with Academic Achievement. Education Sciences, 14, Article 12. https://doi.org/10.3390/educsci14121321
Jackson, L., & Bingham, C. (2018). Reconsidering happiness in the context of social justice education. Ethics and Education, 13(3), 312–326.
Kallová, M. (2021). Rethinking the role of happiness in moral education. Ethics and Education, 16(2), 178–194.
Mohajel, N. (2025). Religion in Nel Noddings' philosophy of education. Journal of Explorations in Philosophy and Religion, 3(2), 7-19. (in Persian) https://doi.org/10.22080/jre.2024.27974.1211
Noddings, N. (1984). Caring: A feminine approach to ethics and moral education. University of California Press.
Noddings, N. (2003). Happiness and education. Cambridge University Press.
Noddings, N. (2005). The challenge to care in schools: An alternative approach to education (2nd ed.). Teachers College Press.
Noddings, N. (2008). Caring and moral education. In Handbook of moral and character education (pp. 161-174).
Noddings, N. (2019, February 25). Concepts of care in teacher education. Oxford Research Encyclopedia of Education. Retrieved July 6, 2025, from https://oxfordre.com/education/view/10.1093/acrefore/9780190264093.001.0001/acrefore-9780190264093-e-371.
 Petersen, K. B. (2024). Reimagining education in Bhutan: Reflections through the lens of Nel Noddings. FECUN Journal of Education, 9(2), 201–220. https://doi.org/10.7146/fecun.v2i2.143281
 Seton Bennett, P. (2023). Care ethics, needs-recognition, and teaching encounters. Journal of Philosophy of Education, 57(3), 626–642. https://doi.org/10.1093/jopedu/qhad040
 Shamshiri, B., & Dastouri, N. (2017). The role of happiness in the educational system of Iran. National Conference on New Research in Psychology, Educational Sciences and Social Studies. (in persian) https://sid.ir/paper/897267/en
 Sosa, J. (2024). Who cares for teachers? Teaching and Teacher Education, 131, 104227. https://doi.org/10.1016/j.tate.2024.104227
 Zavar Mousavi, S. Z., Ghazizadeh, M., & Azadeh, M. (2020). The formation of a discourse on happiness in Iran. Iranian Journal of Social Studies, 14(1), 42-65. https://sid.ir/paper/954011/en (in Persian)
ارسال نظر در مورد این مقاله
CAPTCHA Image
مجله پژوهش های فلسفی
دوره 20، شماره 55 - شماره پیاپی 55
مقالات
شماره 55، تابستان 1405
تیر 1405
صفحه 561-576

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار