The Quarterly Journal of Philosophical Investigations

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی


استادیار دانشگاه ایلام


مسئله­ی مورد بررسی در این مقاله عبارت از این است که آیا اندیشه­ی اخلاقی کانت، چنان که شلر ادعا کرده است، صورت­گرایانه است یا خیر. در اینجا پس از توضیح معنای صورت­گرایی و پیشینه­ی انتقاداتی که از این منظر به تفکر کانت شده است، از طریق توضیح برخی از مفاهیم اصلی تفکر اخلاقی کانت، مانند خیر مطلق، تکلیف، امر مطلق و خودآیینی اراده، سعی کردیم نگرش صورت­گرایانه­ی او را در اخلاق نشان دهیم. گفته شده که توجه صرف کانت به صورت کلی قانون اخلاقی و چشم­پوشی وی از ماده، محتوا، متعلَّق و غایت فعل حاکی از صورت­گرایانه بودن تفکر اخلاقی اوست. سپس به نسبت صورت­گرایی و غایت­گرایی در اخلاق کانتی اشاره و گفته شده که بر اساس نظر برخی از مفسران، کانت با غایت فی‌نفسه تلقی کردن انسان، تا حدودی نگرش صورت‌گرایانه‌ی خود را تعدیل می­کند؛ اما چون مفهوم غایت در نزد او مفهومی نظام­بخش است نه قوام­بخش، غایت­گرایی او را نمی­توان به معنای متداول، که صورتی از نتیجه­گرایی است، تفسیر کرد و نگرش او همچنان صوری باقی می­ماند. سرانجام رویکرد شلر به اخلاق کانت و وجه اشتراک و اختلاف این دو بیان شده است. شلر با این نظر کانت که شالوده­های اخلاق باید کلی، نامشروط و پیشین باشد و اخلاقی بودن فعل نمی­تواند وابسته به نتیجه­ی آن باشد موافق است، اما مخالف این نتیجه­گیری کانت است که «محتوای مادی» تجربه­ی اخلاقی هیچ جایگاهی در تعیین اخلاقی بودن فعل ندارد و این اختلاف‌ نظر مبتنی بر تفاوت نگاه پدیدارشناختی شلر و نگاه عقل‌گرایانه­ی کانت در اخلاق است.


عنوان مقاله [English]

Formalism in Kantian Ethics from a Schelerian Perspective

نویسنده [English]

  • Alireza Hassanpoor

چکیده [English]

The aim of this paper is examining the issue that whether Kant's ethical thought, as Scheler and some other philosophers have claimed, is formalistic. Here, after explaining the meaning of formalism and history of this kind of critique of Kant, we try to show his formalistic view in ethics through considering some of the basic concepts of his ethical thought, such as absolute good, duty, categorical imperative, and autonomy of the will. It has been said that Kant's focusing on universal form of moral law and neglecting material aspects, contents, objects and ends of the actions imply his formalism in ethics. Furthermore, referring to the relationship between formalism and teleology in Kant's ethics, some commentators, through regarding human being as the end in itself, has been claimed that Kant somewhat modifies his formalistic view; but since his teleology cannot be interpreted as in usual sense, which is a form of consequentialism, his ethical thinking remains formalistic. Finally, we explain Scheler's approach to Kant's ethics and their similarities and differences. Scheler agrees with Kant that the foundation of morality must be universal, unconditional and a priori, and that morality or immorality of action cannot depend on its consequence; but he disagrees with Kant's conclusion that the material contents of the moral experience plays no role in morality or immorality of action. Indeed, this disagreement depends on the difference between Scheler's phenomenological approach and Kant's rationalism in ethics.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ethical Formalism
  • Kant
  • Scheler
  • ethics
  • Phenomenology

      • سالیوان، جان. (1378)، اخلاق در فلسفه­ی کانت، ترجمه عزت‌الله فولادوند، تهران، طرح نو.

      • فرانکنا، ویلیام کی. (1376)، فلسفه اخلاق، ترجمه­ی هادی صادقی، قم، طه.

      • کانت، ایمانوئل. (1381)، نقد قوه­ی حکم، ترجمه­ی عبدالکریم رشیدیان، تهران، نشرنی، چ. دوم.

      • کورنر، اشتفان. (1368)، کانت، ترجمه­ی عزت‌الله فولادوند، تهران، شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.

      • Beck, Lewis White. (1960), A Commentary on Kant’s Critique of Practical Reason, Chicago & London: University of Chicago Press.

      • Blosser, Philip. (1995), Scheler’s Critique of Kant’s Ethics, Athen: Ohio University Press.

      • Caygill, Howard. (1996), A Kant Dictionary, Oxford: Blackwell.

      • Kant, Immanuel. (1996) Critique of Practical Reason, tr. by Mary J. Gregor, in Practical Philosophy, Cambridge: Cambridge University Press.

      • ----------. (1971), The Doctrine of Virtue, Part II of Metaphysics of Morals, tr. by Mary J. Gregor; Philadelphia: University of Pennsylvania Press.

      • ----------. (1964). Groundwork of Metaphysics of Morals. tr. by H. J. Paton. New York: Harper & Row Publishers.

      • ----------. (1995), Kritik der reinen Vernunft, Hrsg von Wilhelm Weischedel, Frankfurt am Main: Suhrkamp Taschbuch Verlag.

      • Scheler, Max. (1977), Der Formalismus in der Ethik und die materiale Wertethik, Bern und München: Francke Verlag.

      • ---------. (1973), Formalism in Ethics and Non-Formal Ethics of Value, tr. by Manfres S. Frings and Roger L. Funk, Evaston: Northwestern University Press.