بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌سینا و لایب‌نیتس پیرامون مبدأ نخستین

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه فلسفه، دانشگاه اصفهان(نویسنده‌ی مسئول)

2 دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه، دانشگاه اصفهان

چکیده

توجه به مبدأ نخستین موجودات و اقامه­ی براهین متعدد در اثبات وجود آن از دیرباز در تفکر فلسفی وجود داشته است. پژوهش حاضر از روش مطالعات تطبیقی به مقایسه­ی دیدگاه ابن­سینا و لایب‌نیتس پیرامون مبدأ نخستین پرداخته است. ابتدا برهان صدیقین ابن­سینا و برهان مبتنی بر اصل جهت کافی لایب­نیتس در اثبات وجود مبدأ نخستین ارائه شده و سپس علیت مبدأ نخستین در قالب سه پرسش مورد مقایسه قرار گرفته است: مبدأ نخستین علت فاعلی است یا غایی؟ علت حقیقی است یا جهت کافی؟ علت موجده است یا مبقیه؟ در پایان این نتایج حاصل شده ­است: هر دو برهان مبتنی بر برهان امکان و وجوب است با این تفاوت که ابن­سینا با توجه به خود وجود و تقسیم آن به واجب و ممکن، برهان صدیقین را اقامه می­کند اما لایب­نیتس حقایق موجود را به دو دسته­ی ضروری و ممکن تقسیم می­کند و جهان را به عنوان مجموعه­ی ممکنات نیازمند وجود مبدأ نخستین می‌داند. ابن­سینا مبدأ نخستین را علت فاعلی می­داند و لایب­نیتس او را هم مبدأ علت فاعلی و هم مبدأ علت غایی. هر دو فیلسوف، مبدأ نخستین را علت حقیقی به معنای موجده دانسته و او را علت مبقیه نیز می­دانند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparative Study on First Source According to Avicenna & Leibniz

نویسندگان [English]

  • Mahdi Dehbashi 1
  • Zahra Zoufaghari 2
چکیده [English]

One of the important problems of philosophy from the very beginning was how to prove the existence of the First Source of beings. The present research is a comparative study on the First Source from the viewpoint of Avicenna and Leibniz. Here, in the first place, we will consider the Proof of Truthful of Avicenna and Leibniz’s proof of the Principle of Sufficient Reason. In the second place, the causation of the First Source is studied in the form of three questions. The conclusion of this research is that both of Avicenna’s and Leibniz’s proofs are based on the argument of contingency and necessity, but Avicenna’s proof refers to the existence in itself, while Leibniz’s one is based on the division of entities. First cause, in the view point of Avicenna, is the efficient cause but it is, for Leibniz, a source of efficient and final causes. The First Source, for both Avicenna and Leibniz, is true (or necessity) and conservative cause.

کلیدواژه‌ها [English]

  • First Source
  • Proof of the Truthful
  • Principle of Sufficient Reason
  • True Cause
  • Conservative Cause
 
- ابن­سینا(1375ش)، الإشارات و التنبیهات مع شرح المحقق الطوسی و العلامة قطب الدین، ج3، قم، نشر البلاغه.
- -----(1363ش)، المبدأ و المعاد، به اهتمام عبدالله نورانی، چاپ اول، تهران، مؤسسه مطالعات اسلامی.
- بهشتی، احمد(1387ش)، هستی و علل آن: شرح نمط چهارم الاشارات و التنبیهات، چاپ دوم، قم، مؤسسه بوستان کتاب.
- ذبیحی، محمد(1386ش)، فلسفه مشاء با تکیه بر اهم آراء ابن­سینا، چاپ اول، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها(سمت).
- راسل، برتراند(1373ش)، تاریخ فلسفه غرب، نجف دریابندری، چاپ ششم، تهران، کتاب پرواز.
- سبزواری، ملاهادی، شرح منظومه حکمت، قم، مکتبة المصطفوی.
- صانعی دره‌بیدی، منوچهر(1382ش)، فلسفه لایب نیتس، چاپ اول، تهران، انتشارات ققنوس.
- کرد فیروزجایی، یارعلی(1387ش)، نوآوری­های فلسفه اسلامی: در قلمرو مابعد الطبیعه به روایت ابن‌سینا، چاپ اول، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- کلارک، ساموئل(1381ش)، مکاتبات لایب‌نیتس و کلارک، ارشد ریاحی، علی، چاپ اول، قم، مؤسسه بوستان کتاب.
- لایب‌نیتس، گوتفرید ویلهلم(1381ش)، گفتار در مابعدالطبیعه و نوشتارهای مربوط به آن، دادجو، ابراهیم، چاپ اول، تهران، انتشارات حکمت.
- ------------------(1372ش)، منادولوژی و چند مقاله فلسفی دیگر، رشیدیان، عبد‌الکریم، چاپ اول، تهران، انتشارات علمی فرهنگی.
- ---------------------(1375ش)، منادولوژی(مقدمه و شرح از بوترو و دیگران)، مهدوی، یحیی، چاپ اول، تهران، انتشارات خوارزمی.
- مجتهدی، کریم(1390ش)، لایب‌نیتس و مفسران فلسفه او، چاپ اول، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- مطهری، مرتضی(1378)، مجموعه آثار، ج 7 : فلسفه ابن­سینا 1، چاپ پنجم، تهران، انتشارات صدرا.
- ملاصدرا(1383ش)، الحاشیة علی الإلهیات، قم، نشر بیدار.
- Bobro, Marc(2013), Leibniz on Causation, in The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Edward N. Zalta(ed. ), Stanford University.
- Leibniz, Gottfried Wilhelm(1969), Philosophical Papers and Letters, translated and edited by Loemker, Leroy. E., second edition, Reidel publishing company.
- ---------------------------------(1982), New Essays on Human Understanding, Abridged Edition, translated and edited by Peter Remnant and Jonathan Bennett, Cambridge, Cambridge University Press.
- -----------------------------------(2007), Theodicy, Essays on the Goodness of God, the Freedom of Man and the Origin of Evil, Translated by E. M. Huggard, Carolina, BiblioBazaar publishing.
- Jolley, Nicholas(2006), Leibniz, London, Routledge.
 
CAPTCHA Image