The Quarterly Journal of Philosophical Investigations

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه فلسفه، دانشگاه تبریز

چکیده

دکارت را به‌درستی پدر فلسفة‌ جدید می‌نامند. اما باید دید چرا فلسفه‌ای که دکارت طرح آن را درمی‌اندازد، با وصف «جدید» همراه است. تازگی نظام فلسفی دکارت به این است که می‌کوشد تصویر تازه‌ای از انسان، خدا و جهان عرضه کند؛ تصویری که با آنچه از این سه مقوله در فلسفة سنتی سراغ داریم، متفاوت است. انسان دکارتی با انسان ارسطویی بسیار فرق دارد. انسان ارسطویی حیوان ناطق است؛ یعنی به‌جهت برخورداری از نفس است که از حیات و نطق بهره‌مند می‌شود. اما در انسان دکارتی نفس به ذهن فرومی‌کاهد، نطق (به معنای مبدأ درک کلیات) نیز به سخن‌گفتن تبدیل می‌شود و حیات نیز معنای اصلی خود را از دست می‌دهد. می‌توان گفت در نظام دکارتی انسان تبدیل می‌شود به دو بخش کاملاً متمایز شیئ اندیشنده(ذهن) و شئ ممتد(بدن) که ذهن نیز تنها متکفل عقل جزئی(reason) است و در وادی ذهن دیگر خبری از خرد سنتی(intellect) نیست. جهان دکارتی نیز با جهان ارسطویی بسیار متفاوت است. به این معنا که جهان ارسطویی، جهان مقولات عشر است که در آن حیات و سرزندگی به تمام معنا جریان دارد. اما در جهان دکارتی تنها مقولة‌ کمّ است که سیطرة تمام‌عیار دارد و در آن، حیات عنصری است که مغفول می‌ماند و جایگاه روشنی ندارد و جملگی حیوانات(حتی بدن انسان) به ماشین‌هایی مکانیکی فرومی‌کاهند. خدای دکارتی نیز با خدای الهیات بالمعنی‌الاخص فرق دارد. چرا که او کامل مطلق و غیرفریب‌کار است تا آنکه واجد صفات کلامی رایج در ادیان باشد. خدای دکارتی بیش از آنکه نقش دینی داشته باشد، کارکردی معرفتی دارد. دکارت می‌خواهد طرح فلسفه‌ای را در اندازد که آدمیان را «صاحبان و مالکان طبیعت» کند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

New Version (Non-Aristotelian) of Man, God, and World in Descartes’ System of Thought

نویسنده [English]

  • Seyed Mostafa Shahraeini

Associate professor of philosophy, University of Tabriz

چکیده [English]

Descartes is truly named as the father of modern philosophy, but why his philosophy is accompanied with the qualification of “new? The innovation on Cartesian system follows from the fact that he tries to present a innovative picture of Man, God, and World basically different from those found in traditional philosophy. The Cartesian Man differs from the Aristotelian one in that the latter is a rational animal while the former is of two separate, incompatible parts: res cogitans and res extensa. In Descartes, soul - as a principle of life in traditional philosophy - reduces to the mind, rationality to the speaking, and life to the pure mechanism. The Cartesian World is, also, very different from Aristotelian one because the latter is a world of Ten Categories but in the former one can find no Aristotelian categories but quantity or, in Cartesian terms, extension. The Cartesian God is a supremely perfect being that never deceives us while in traditional philosophy God is of several divine names, most important of them, the Creator. The main role of God in Descartes thought, is an epistemological than ontological or theological. Descartes by his philosophy, designs to make us as the “masters and Lords of nature”. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Man
  • World
  • God
  • thought
  • mind
  • Descartes
اسپینوزا، باروخ. (1382)، شرح اصول فلسفة دکارت و تفکّرات مابعدالطبیعی، ترجمة دکتر محسن جهانگیری، انتشارات سمت.
دکارت، رنه. (1383)، گفتار در روش، ترجمة محمد‌علی فروغی؛ در کتاب سیر حکمت در اروپا، محمد‌علی فروغی، چاپ اول، انتشارات هرمس.
شهرآیینی، سیدمصطفی. (1389)، تأملاتی در باب تأملات دکارت، چاپ نخست، انتشارات ققنوس.
Clarke, Desmond M. Descartes: A Biography, Cambridge university press, 2006.
Cottingham, John, Descartes, Basil Blackwell, Oxford & New York, 1989.
Descartes, Rene, The Philosophical Writings of Descartes, trans. J. Cottingham, R. Stoothoff & D. Murdoch (CSM). 2 vols. Cambridge University Press, fifth edition, 1991.
Descartes, Rene, The Philosophical Writings of Descartes, volume III, The Correspondence, trans. J. Cottingham, R. Stoothoff & D. Murdoch. A. Kenny (CSMK). Cambridge University Press, firth edition, 1991.
Gilbert, Neal W. The Renaissance Concepts of Method, Columbia University Press 1963
Gombay, André, Descartes, Blackwell, 2007.
Masson-Oursel, Paul, Comparative Philosophy, Routledge, 2000-2001.
Popkin, Richard H. The History of Scepticism from Savonarola to Bayle, Oxford University Press, 2003.
Routledge History of Philosophy, vol. IV, The Renaissance and Seventeenth Century; Rationalism, Edited by G.H.R. Parkinson (Routledge 1993).
Routledge History of Philosophy, vol. V, British Philosophy and the Age of Enlightenment Edited by Stuart Brown (Routledge 1996).
The Sixteenth Century, The Short Oxford History of Europe, Edited by Euan Cameron, Oxford University Press 2006.
CAPTCHA Image